fa ارزیابی و اولویت‌بندی ریسک‌های محیط‌زیستی در صنایع نفت و گاز غرب با استفاده از روش AHPفازی (FAHP) تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:nasimYW;"><span style="line-height:2;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">زمینه و هدف:</span></b><b> </b><span lang="FA">صنایع نفت و گاز به‌عنوان بزرگ‌ترین بخش تولید انرژی در جهان، همواره با چالش‌های محیط‌زیستی زیادی مواجه بوده‌اند که می‌تواند پیامدهای نامطلوبی برای سلامت انسان و بوم‌سازگان‌های طبیعی به‌دنبال داشته باشد. در نتیجه، این پژوهش با هدف ارزیابی و رتبه‌بندی ریسک‌های محیط‌زیستی در صنایع نفت و گاز غرب انجام شد.</span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">مواد و روش‌ها:</span></b><span lang="FA"> در این پژوهش توصیفی، با استفاده از روش</span><span dir="LTR">AHP&nbsp;</span><span lang="FA">فازی (</span><span dir="LTR">FAHP</span><span lang="FA">)، برای شناسایی و وزن‌دهی‌ ریسک‌های محیط‌زیستی در منطقه مورد مطالعه، نسبت به شناسایی و اولویت‌دهی به معیارها و زیرمعیارهای مورد مطالعه شامل آلودگی هوا، آلودگی آب، آلودگی خاک، تخریب زیستگاه‌ها، آلودگی صوتی، ریسک‌های طولانی‌مدت و پسماندهای صنعتی با استفاده از نظرات ۳۰متخصص </span><span dir="LTR">HSE</span><span lang="FA">، محیط‌زیست و صنایع نفت و گاز در منطقه غرب ایران شناسایی و اقدام شد</span><span dir="LTR">.</span><span lang="FA"> بدین منظور، داده‌ها توسط پرسش‌نامه مقایسه زوجی فازی جمع‌آوری و سپس با استفاده از روش</span> <span dir="LTR">AHP </span><span lang="FA">فازی تحلیل شدند. برای پردازش آماری داده‌ها نیز از نسخه ۲۰ نرم‌افزار </span><span dir="LTR">SPSS</span><span lang="FA"> استفاده شد.</span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">یافته‌ها:</span></b> <span lang="FA">نتایج نشان داد که به استثنای دو مورد که پس از اصلاح، سازگاری لازم را کسب کردند، همه ماتریس‌ها از ۰/۱</span> <span dir="LTR">CR &le; </span><span lang="FA">برخوردار بودند که این موضوع اعتبار بالای نتایج و دقت روش به‌کارگرفته‌شده را نشان داد. همچنین، &laquo;نشت مواد شیمیایی در آب&raquo;، &laquo;عناصر سمی در خاک&raquo;، و &laquo;تخریب بوم‌سازگان‌های جنگلی&raquo;، از بیش‌ترین وزن و اهمیت در میان ریسک‌های محیط‌زیستی برخوردار بودند. </span><span dir="LTR"><span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">نتیجه‌گیری:</span></b> <span lang="FA">نتایج نشان داد که با تعیین اولویت‌های مدیریتی، می‌توان نسبت به تخصیص بهینه منابع، ارایه راهکارهای کاهشی مؤثر برای هر ریسک و طراحی برنامه‌های نظارتی و اجرایی بر اساس اهمیت نسبی هر ریسک اقدام کرد. لذا، برای مدیریت بهینه ریسک‌های شناسایی شده، نسبت به پایش منظم و سیستماتیک منابع آبی و خاکی، کاهش فعالیت‌های عمرانی در مناطق جنگلی و زیستگاه‌های حساس و الزام نصب سیستم‌های ضدنشت در خطوط لوله توصیه می‌شود.</span></span></span></span></span></span></div> <h3 dir="LTR" style="text-align:justify"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><span style="line-height:2;"><span style="background:white"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span style="color:black">Background:</span></b><span style="color:black"> As the largest energy production sector in the world, the oil and gas industries have always faced many environmental challenges that can have adverse consequences for human health and natural ecosystems. Therefore, this study was conducted to assess and prioritize of environmental risks in the Western oil and gas industries using fuzzy AHP (FAHP)</span><span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span><br> <span style="background:white"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span style="color:black">Materials and Methods:</span></b><span style="color:black"> In this descriptive study, by using the fuzzy AHP (FAHP), environmental risks were identified and weighted. In so doing, the criteria and sub-criteria including air pollution, water pollution, soil contamination, habitat destruction, noise pollution, long-term risks, and industrial wastes were identified and prioritized by 30 experts. For this purpose, data were collected by a fuzzy pairwise comparison questionnaire and then analyzed using the FAHP method. SPSS version 20 was used for statistical processing and and analysis of the data.</span><span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span><br> <span style="background:white"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="color:black">&nbsp;<b>Results:</b> The results showed that, with the exception of two cases which achieved the necessary consistency rate after modification, all matrices had CR &le; 0.1, which indicates the high validity of the results and the accuracy of the method used. Also, &quot;chemical leakage into water,&quot; &quot;potentially toxic elements in soil,&quot; and &quot;destruction of forest ecosystems&quot; had the greatest weight and importance among the identified environmental risks. Therefore, for optimal management of the identified risks, it is recommended to conduct regular and systematic monitoring of water and soil resources, reduce construction activities in forest areasand sensitive habitats, and also require the use of anti-leakage systems in pipelines.</span><span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span><br> <span style="background:white"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span style="color:black">Conclusion:</span></b><span style="color:black"> As the results showed, by determining management priorities, it is possible to optimally allocate resources, provide effective mitigation solutions for each risk, and design monitoring and implementation plans based on the relative importance of each risk. Therefore, for optimal management of the identified risks, it is recommended to conduct regular and systematic monitoring of water and soil resources, reduce construction activities in forest areas and sensitive habitats, and also require the use of anti-leakage systems in pipelines.</span><span style="font-family:"Times New Roman",serif"></span></span></span><br> <span style="background:white"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="color:black">Sensitivity analysis confirmed that water and soil-related risks remained stable across different scenarios and required urgent management attention. Thus, this study provides a systematic framework for prioritizing environmental risk management, which can be applied by policymakers and industrial managers to implement sustainable development strategies and reduce negative environmental impacts.</span></span></span></span></span></span></h3> <h3 style="text-align:justify"></h3> آلودگی محیط زیست, ریسک‌های محیط‌ زیستی, صنایع نفت و گاز, AHP فازی, غرب ایران Environmental pollution, Environmental risks, Oil and gas industries, FAHP, West of Iran 393 411 http://jehe.abzums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-264-21&slc_lang=fa&sid=1 Hamidreza Nazari حمیدرضا نظری 100319475328460010833 0009-0004-7072-9486 No M.Sc. in Health, Safety & Environmental Engineering, Department of the Environment, Ha.C., Islamic Azad University, Hamedan, Iran کارشناس ارشد مهندسی ایمنی، بهداشت و محیط‌ زیست، گروه محیط زیست، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران Soheil Sobhanardakani سهیل سبحان اردکانی s_sobhan@iau.ac.ir 100319475328460010834 100319475328460010834 Yes Ph.D. in Environmental Science, Professor in Environmental Science, Department of the Environment, Ha.C., Islamic Azad University, Hamedan, Iran دکترای تخصصی علوم محیط‌ زیست، استاد گروه محیط زیست، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران