fa کاربرد شاخص خود‌همبستگی فضایی موران در تحلیل فضایی-زمانی آلاینده‌ی PM2.5 (مطالعه موردی: شهر تهران) تخصصي Special پژوهشي Research <div style="border-top:solid windowtext 1.0pt;border-left:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;border-right:none;padding:1.0pt 0cm 1.0pt 0cm;margin-right:42.55pt;margin-left:42.55pt;"><strong><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">زمینه و هدف:</span></span></strong><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;"> ذرات معلق یکی از مهم&shy;ترین آلاینده&shy;های هوای شهرهای ایران به&shy;ویژه تهران است که به دلیل خطرات بهداشتی متعدد سلامت ایرانی&shy;ها را تهدید می&shy;کند. میزان خطرات این ذرات به تغییرات زمانی- مکانی غلظت آن&shy;ها در هوا بستگی دارد. از این رو، هدف این پژوهش، تحلیل مکانی و زمانی </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">PM_2.5</span></span></span><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;"> در هوای شهر تهران با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی است.</span></span><br> <strong><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">مواد و روش&shy;ها:</span></span></strong> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">داده&shy;های ساعتی غلظت </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">PM_2.5</span></span></span><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;"> طی سال 1395 از 38 ایستگاه&shy; سنجش آلودگی هوا جمع&shy;آوری شد و به&shy;صورت ماهانه، فصلی و سالانه آنالیز شد. به&shy;منظور پهنه&shy;بندی غلظت </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">PM_2.5</span></span></span><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">، از درون&shy;یابی وزن&shy;دهی معکوس فاصله استفاده شد. وجود خودهمبستگی مکانی در داده&shy;ها توسط شاخص موران بررسی شد و خوشه&shy;بندی داده&shy;ها توسط شاخص&shy;های موران جهانی و محلی صورت پذیرفت و نهایتاً جهت تعیین لکه&shy;های داغ این آلاینده در شهر تهران از شاخص </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Getis-Ord-Gi</span></span></span><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;"> استفاده شد. </span></span><br> <strong><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">یافته&shy;ها:</span></span></strong><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;"> نتایج حاصل از پهنه&shy;بندی و خودهمبستگی مکانی محلی و جهانی به همراه تحلیل لکه&shy;های داغ غلظت </span></span><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">آلاینده&shy;ی </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">PM_2.5</span></span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">نشان داد که غلظت این </span></span><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">آلاینده&shy;</span></span><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;"> از سمت شمال به جنوب تهران روند افزایشی دارد به&shy;طوری که مناطق واقع در جنوب تهران به ویژه ایستگاه&shy;های شهر ری، از آلوده&shy;ترین مناطق شهر تهران بودند</span></span><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">. </span></span><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">همچنین نتایج نشان داد که غلظت این آلاینده در دو فصل سرد بیش&shy;تر بود به&shy;طوری&shy;که بیشترین لکه&shy;های داغ در این دو فصل شناسایی شدند.</span></span><br> &nbsp;</div> <strong><span dir="RTL"><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">نتیجه&shy;گیری:</span></span></span></strong><span dir="RTL"><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;"> استفاده هم&shy;زمان از چند تحلیل مکانی نشان داد که شهر تهران به دو بخش شمال غیرآلوده و جنوب آلوده قابل تفکیک است</span></span></span> <span dir="RTL"><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">که </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">این موضوع باید توسط برنامه&shy;ریزان شهری جهت بهبود کیفیت هوای تهران در نظرگرفته شود.&nbsp;</span></span></span> <div style="margin-left:42.55pt;">&nbsp;<br> <strong>Background </strong><strong>and Objectives</strong>: PM_2.5particulate matter is one of the major air pollutants in cities of Iran especially Tehran, which threaten health of Iranian people due to numerous health hazards. Risk levels of these particulate depend on spatial-temporal changes in the air. Hence, this study aimed spatial-temporal analysis of PM_2.5concentration in Tehran&#39;s air using the Geographic Information System.<br> <strong>Material and methods: </strong>Hourly data of PM_2.5concentration was collected in 2016-2017 from 38 air pollution monitoring stations and was analyzed monthly, seasonally and annually. Inverse Distance Weighting interpolation method was used in order to present concentration maps of the PM_2.5. Existence of spatial autocorrelation in data was analyzed by Moran&#39;s I and data clustering was accomplished by Global and Local Moran&#39;s I and finally Getis-Ord-Gi index was used to determine hot spots of this pollutant in Tehran.<br> <strong>Results: </strong>Results of concentration maps of PM_2.5and global and local spatial autocorrelation with PM_2.5concentration hot spot analysis showed that the concentration of this pollutant has an incremental mode from the north to the south of Tehran so that areas in south of Tehran especially Ray stations were the most polluted areas in Tehran. In addition, results showed that the concentration of this pollutant was more in the two colder seasons so that most hot spots were identified in these seasons.<br> <strong>Conclusion: </strong>Using several spatial analyses simultaneously showed that Tehran can be separated into two parts of non-polluted north and polluted south, which this issue should be considered by urban planners to improve Tehran&#39;s air quality.<span dir="RTL"></span></div> آلاینده‌ی PM2.5, آماره موران جهانی, آماره موران محلی, لکه‌های داغ PM2.5 pollutant, Global Moran's I, Local Moran's I, Hotspots 197 213 http://jehe.abzums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-25-70&slc_lang=fa&sid=1 Marzieh Nadian مرضیه نادیان 10031947532846003437 10031947532846003437 Yes Department of Environment, Faculty of Natural Resources and Earth Sciences, University of Kashan, Iran گروه محیط‌زیست، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان Rouhollah Mirzaei روح‌اله میرزایی 10031947532846003438 10031947532846003438 No Department of Environment, Faculty of Natural Resources and Earth Sciences, University of Kashan, Iran گروه محیط‌زیست، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه کاشان Saeed Soltani Mohammadi سعید سلطانی محمدی 10031947532846003439 10031947532846003439 No 2. Department of Mining Engineering, Faculty of Engineering, University of Kashan, Iran گروه مهندسی معدن، دانشکده مهندسی، دانشگاه کاشان