fa تعیین منشاء، سطح آلودگی و پیش‌بینی غلظت برخی از عناصر آلاینده معدنی در خاک‌های سطحی شهر سنندج تخصصي Special پژوهشي Research <div style="border-top:solid windowtext 1.0pt;border-left:none;border-bottom:solid windowtext 1.0pt;border-right:none;padding:1.0pt 0cm 1.0pt 0cm;margin-right:42.55pt;margin-left:42.55pt;"><strong><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">زمینه و هدف:</span></span></strong><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;"> عناصر آلاینده معدنی</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">در محیط شهری از</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">مهمترین</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">معضلات</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">زیست محیطی به</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">شمار</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">می&shy;روند</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">.</span></span></span><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;"> این پژوهش با هدف تعیین غلظت، توزیع مکانی و منشاء&shy;یابی عناصر آلاینده آهن، روی، کلسیم، مس، منگنز و نیکل در شهر سنندج با استفاده از شبکه عصبی مصنوعی انجام شد.</span></span><br> <strong><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">مواد و روش&shy;ها:</span></span></strong><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;"> محدوده مورد مطالعه به 5 منطقه طبقه&shy;بندی شد و تعداد 105 نمونه خاک سطحی (10-0 سانتی&shy;متر) جمع&shy;آوری شد. شاخص&shy;های فاکتور آلودگی و جامع </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Nemerow</span></span></span><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">به منظور برآورد میزان آلودگی فلزات استفاده شد. بعلاوه، آنالیز همبستگی و تجزیه مولفه&shy;های اصلی برای منشاء&shy;یابی عناصر مورد استفاده قرار گرفتند. همچنین، روش درون&shy;یابی </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">IDW</span></span></span><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;"> برای توزیع مکانی عناصر و شبکه عصبی مصنوعی پرسپترون چند لایه جهت برآورد غلظت عناصر بکار رفت.</span></span><br> <strong><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">یافته&shy;ها:</span></span></strong><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;"> غلظت مس در منطقه صنعتی بسیار بالا بود و از سوی دیگر شاخص آلودگی</span></span> <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">Nemerow </span></span></span><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">کمترین و بیشترین مقدار آلودگی را به ترتیب برای فضای سبز و منطقه صنعتی نشان داد. غلظت کلسیم بیشتر تحت تاثیر مناطق مسکونی و پرترافیک قرار داشت. از سوی دیگر، مناطق صنعتی و پرترافیک بیشترین تاثیر را در میزان غلظت روی و مس داشته&shy;اند و نیکل، آهن و منگنز تحت تاثیر ترکیبی از عوامل طبیعی و انسانی بودند. نتایج ضریب همبستگی شبکه عصبی برای عناصر مس، نیکل، روی، منگنز، آهن و کلسیم به ترتیب 821/0، 661/0، 711/0، 767/0، 712/0، 701/0 بدست آمد. </span></span><br> <strong><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">نتیجه&shy;گیری:</span></span></strong><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;"> غلظت</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">عناصر</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">روی، کلسیم و مس</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">بیشتر</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">تحت</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">تاثیر</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">فعالیت&shy;های</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">انسانی</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">و</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">غلظت</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">نیکل، آهن و منگنز بیشتر</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">تحت</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">کنترل عوامل</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">طبیعی-انسانی</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">هستند. با</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">توجه</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">به</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">نتایج</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">حاصل</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">می</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">توان</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">استفاده</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">از</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">شبکه</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">عصبی سه</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">لایه</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">را</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">در</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">تخمین</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">غلظت</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">فلزات</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">توصیه</span></span> <span style="font-family:b yagut;"><span style="font-size:10.0pt;">نمود. </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:9.0pt;"></span></span></span></div> <div style="margin-left:42.55pt;">&nbsp;<br> <strong>Background & objective:</strong> Mineral contaminations are the most important environmental problems in the urban area. The objectives of the present study was determination of concentration, spatial distribution and source determination of Iron, Zinc, Calcium, Copper, Manganese, and Nickel by Artificial Neural Network in Sanandaj city.<br> <strong>Materials & Methods:</strong> The study area were divided into the five classes and the total number of 105 surface soil samples (0-10 cm) were collected. Contamination factor and Nemerow index were developed for estimation of metal concentration. In addition, the correlation and principle component analysis were conducted to find the origin of the considered elements in the soil samples. Moreover, IDW interpolation technique was applied for mapping the spatial distribution of the elements and ANN (multilayer perceptron) was applied to estimate the concentration.&nbsp; &nbsp;<br> <strong>Results:</strong> Copper concentration in industrial area was very high and in the other hand, green and industrial area had the lowest and highest Nemerow index, respectively. Calcium concentration especially was affected by residential and high traffic areas. On the other hand, industrial and high traffic areas have the greatest impact on the Zinc and Copper concentration and Nickel, Iron and Manganese contamination was under combination effects of natural and anthropogenic factors. Correlation coefficients derived by ANN were 0.821, 0.661, 0.711, 0.767, 0.712, and 0.701 for Copper, Nickel, Zinc, Manganese, Iron, and Calcium, respectively.<br> <strong>Conclusion:</strong> The concentration of Zinc, Calcium and Copper are mostly affected by human activities and Nickel, Iron, Manganese concentration are controlled by both anthropogenic and natural sources. According to the results, three-layer neural network is recommended for estimating metal concentration in the soil samples.<strong><span dir="RTL"></span></strong></div> آلودگی فلزات, آنالیز چند متغیره, خاک سطحی, شبکه عصبی مصنوعی, منابع آلودگی Metal contamination, Multivariate analysis, Top soil, Artificial neural network, Contamination sources 233 250 http://jehe.abzums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-25-72&slc_lang=fa&sid=1 Mahin Saedpanah مهین ساعدپناه 10031947532846003404 10031947532846003404 Yes M.Sc. Student, Environment Pollution, Faculty of Natural Resources, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran دانش آموخته کارشناسی ارشد، آلودگی محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران Farshid Ghorbani فرشید قربانی 10031947532846003405 10031947532846003405 No Assistant Professor, Department of Environment Science, Faculty of Natural Resources, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran 2 استادیار، گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. Jamil Amanoallahi جمیل امان اللهی 10031947532846003406 10031947532846003406 No Assistant Professor, Department of Environment Science, Faculty of Natural Resources, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran 2 استادیار، گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.