fa ارزیابی خطر بالقوه بوم‌شناختی آرسنیک و برخی فلزات سنگین گردوغبار خیابانی مناطق صنعتی، تجاری و مسکونی شهر همدان در سال 1398 با استفاده از معیارهای سمیت‌شناسی محیطی تخصصي Special پژوهشي Research <strong><span style="font-family:B Lotus;">زمینه و هدف: </span></strong><span style="font-family:B Lotus;">عناصر کمیاب از شایع‌ترین آلاینده‌های خاک‌، رسوب و گردوغبار در محیط‌های شهری هستند که از قابلیت ایجاد خطر برای سلامت انسان برخوردارند. از این‌رو، این پژوهش با هدف ارزیابی مخاطره بوم‌شناختی و معیارهای سمیت‌شناسی محیطی عناصر آرسنیک، روی، سرب، کادمیم، کروم، مس و نیکل گردوغبار خیابانی شهر همدان در سال 1398 انجام یافت.</span><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;"></span></span><br> <strong><span style="font-family:B Lotus;">مواد و روش&shy;ها: </span></strong><span style="font-family:B Lotus;">در این مطالعه توصیفی، پس از جمع آوری 378 نمونه گردوغبار از 18 ایستگاه منتخب واقع در مناطق صنعتی، تجاری و مسکونی شهر همدان و سپس آماده‌سازی و هضم اسیدی نمونه‌ها در آزمایشگاه، محتوی عناصر به‌روش طیف‌سنجی نوری پلاسمای جفت‌شده القایی (</span><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">Inductively Coupled Plasma-Optical Emission Spectrometry: ICP-OES</span></span><span style="font-family:B Lotus;">) خوانده شد. همچنین، ‌نسبت به محاسبه شاخص‌های خطرپذیری بالقوه بوم‌شناختی (</span><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">Er</span></span><span style="font-family:B Lotus;">) و خطرپذیری بالقوه بوم‌شناختی تجمعی (</span><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">RI</span></span><span style="font-family:B Lotus;">) و معیارهای سمیت‌شناسی محیطی عناصر در نمونه‌ها نیز اقدام شد. پردازش</span> <span style="font-family:B Lotus;">آماری</span> <span style="font-family:B Lotus;">نتایج</span> <span style="font-family:B Lotus;">نیز</span> <span style="font-family:B Lotus;">با استفاده از نرم‌افزار </span><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">SPSS</span></span><span style="font-family:B Lotus;"> انجام یافت.</span><br> <strong><span style="font-family:B Lotus;">یافته&shy;ها: </span></strong><span style="font-family:B Lotus;">نتایج نشان داد که میانگین غلظت عناصر (میلی‌گرم در کیلوگرم) در نمونه‌های گردوغبار شهر همدان برابر با 31/2 برای آرسنیک، 211 برای روی، 2/65 برای سرب، 225/0 برای کادمیم، 3/41 برای کروم، 8/48 برای مس و 2/79 برای نیکل بوده است. نتایج محاسبه شاخص </span><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">Er</span></span><span style="font-family:B Lotus;"> نشان داد که خطر بوم‌شناختی همه عناصر &quot;کم&quot; و میانگین نزولی مقادیر شاخص برای عناصر بصورت کادمیم > آرسنیک > سرب > نیکل > مس > روی > کروم بوده است. از طرفی، با توجه به این‌که میانگین مقدار شاخص </span><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">RI</span></span><span style="font-family:B Lotus;"> برابر با 0/77 بود، لذا، شاخص خطرپذیری بالقوه بوم‌شناختی تجمعی عناصر در نمونه‌های گردوغبار مورد مطالعه در دسته &quot;مخاطره بوم‌شناختی کم&quot; قرار داشت. بعلاوه، نتایج محاسبه معیارهای سمیت‌شناسی محیطی بر عدم قابلیت آلودگی محیطی عناصر گردوغبار شهر همدان دلالت داشت.</span><br> <strong><span style="font-family:B Lotus;">نتیجه&shy;گیری: </span></strong><span style="font-family:B Lotus;">هرچند میانگین مقادیر شاخص </span><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">RI</span></span><span style="font-family:B Lotus;"> عناصر گردوغبار شهر همدان در محدوده کم خطر قرار داشت، ولی از آن‌جا که عنصر کادمیم با %2/38 و بدنبال آن عناصر آرسنیک و سرب بیش‌ترین سهم را در</span> <span style="font-family:B Lotus;">ایجاد مخاطره بوم‌شناختی داشته‌‌اند، از این‌رو، توجه به شناسایی و کنترل منابع انتشار این عناصر در محیط شهری باید بیش‌ از پیش مدتوجه قرار گیرد. از طرفی، نسبت به پایش دوره‌ای خاک، رسوب و گردوغبار آلوده با قابلیت بروز خطر برای سلامت شهروندان توصیه می‌شود.</span> <div style="margin-left:42.55pt;">Trace elements are the common pollutants of soils, sediments and street dust in the urban environment, which pose a potential threat to public health. Therefore, this study was conducted to potential ecological risk assessment of As, Cd, Cr, Cu, Pb, Ni and Zn in street dust collected from industrial, commercial and residential areas of city of Hamedan in 2019 using ecotoxicological criteria.<br> <strong>Materials & Methods:</strong> In this descriptive study, a total of 378 street dust specimens were collected from 18 sampling sites. After acid digestion of dust specimens, the element contents were determined using ICP-OES. Also, potential ecological risk factor (Er), risk index (RI) and the ecotoxicological criteria were calculated. All statistical analyses were done by SPSS software.<br> <strong>Results:</strong> Based on the results obtained, the mean contents of the examined elements in dust specimens (mg/kg) were 2.31, 0.225, 41.3, 48.8, 65.2, 79.2 and 211 for As, Cd, Cr, Cu, Pb, Ni and Zn, respectively. The computed values of Er showed that, factor values were decreased in the order Cd > As > Pb > Ni > Cu > Zn > Cr. Also, the mean values of RI with 77 represented that, all the examined elements have the &quot;low potential ecological risk&quot;. Moreover, the computed values of the ecotoxicological criteria showed that the street dust specimens of the study area were non-polluted with trace elements.<br> <strong>Conclusion:</strong> Although the examined elements have been shown the low potential ecological risk, Cd with 38.2% of the mean values of RI showed significant potential to occurrence the ecological risk, therefore, source identification and sources control of this element and also periodic monitoring of contaminated soils are recommended for maintenance of public health.</div> عناصر کمیاب, ارزیابی خطر, گردوغبار, سم‌شناسی محیطی Trace elements, Risk assessment, Dust, Ecotoxicology 117 129 http://jehe.abzums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-25-111&slc_lang=fa&sid=1 Hossein Habibi حسین حبیبی 10031947532846006257 10031947532846006257 No Department of the Environment, College of Basic Sciences, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Iran. گروه محیط‌زیست، دانشکده علوم پایه، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران Soheil Sobhanardakani سهیل سبحان اردکانی s_sobhan@iauh.ac.ir 10031947532846006258 10031947532846006258 Yes Department of the Environment, College of Basic Sciences, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Iran گروه محیط‌زیست، دانشکده علوم پایه، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران Mehrdad Cheraghi مهرداد چراغی 10031947532846006259 10031947532846006259 No Department of the Environment, College of Basic Sciences, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Iran. گروه محیط‌زیست، دانشکده علوم پایه، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران Bahareh Lorestani بهاره لرستانی 10031947532846006260 10031947532846006260 No Department of the Environment, College of Basic Sciences, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Iran. گروه محیط‌زیست، دانشکده علوم پایه، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران Maryam Kiani Sadr مریم کیانی صدر 10031947532846006261 10031947532846006261 No Department of the Environment, College of Basic Sciences, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Iran. گروه محیط‌زیست، دانشکده علوم پایه، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران