fa بررسی اثر کاربرد کودهای آلی و شیمیایی بر جذب عناصر پر مصرف و فلزات سنگین در سبزیجات (مورد مطالعه؛ گونه شاهی: Lepidium sativum) تخصصي Special پژوهشي Research <strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">زمینه و هدف :</span></span></strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> استفاده طولانی‌مدت از لجن فاضلاب و کود منجر به تجمع عناصر سنگین در خاک می&shy;شود که این موضوع ممکن است موجب جذب بیش‌تر از حد این عناصر توسط گیاه و به‌تبع آن ورود این عناصر سمی به زنجیر غذایی انسان و حیوان شود. لذا، این تحقیق با هدف بررسی جذب فلزات سنگین و عناصر پر مصرف در سبزی شاهی کشت‌شده در خاک&shy;های تحت تیمارهای مختلف کود و لجن انجام شد. </span></span><br> <strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">مواد و روش&shy;ها:</span></span></strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> این پژوهش توصیفی، در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در محیط و شرایط گلخانه انجام شد. تیمارهای مورد ارزیابی شامل تیمار با </span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">کود شیمیایی (دی آمونیوم فسفات)، کمپوست لجن هاضم بی‌هوازی، کمپوست لجن بدون عمل هضم و لجن خام </span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">در مقادیر وزنی 28، 57 و 115 گرم و تیمار شاهد بود</span></span><span dir="LTR">.</span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> غلظت عناصر سرب، کادمیوم، جیوه و آرسنیک و عناصر پر مصرف شامل فسفر، ازت و کربن در برگ سبزی شاهی به‌روش طیف‌سنجی نوری پلاسمای جفت‌شده القایی خوانده شد و داده&shy;ها با استفاده از نسخه 21 نرم‌افزار آماری </span></span><span dir="LTR">SPSS</span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> پردازش شد. </span></span><br> <strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">یافته&shy;ها:</span></span></strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> نتایج نشان داد که بیشینه میانگین غلظت آرسنیک و ازت (میلی‌گرم</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">در</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">کیلوگرم) در سبزی شاهی به ترتیب با مقادیر 592/0 و 2/10 و بیشینه میانگین غلظت کادمیوم، جیوه، سرب و عناصر کربن و فسفر (میلی‌گرم</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">در</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">کیلوگرم) در سبزی شاهی به‌ترتیب با</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">956/0، 701/0، 25/1، 5/98 و 3/10 در هر دو مورد به تیمار 115 گرم کود دی آمونیوم فسفات مربوط بود. نتایج آزمون تجزیه واریانس نشان داد که بین تیمار کود، لجن و شاهد و بین مقادیر 28، 57 و 115 گرم تیمار کود و لجن در سبزی شاهی از نظر غلظت فلزات سنگین و عناصر پر مصرف تفاوت معنی‌دار آماری وجود داشت (050/0 </span></span><span style="font-size:10.0pt;">></span> <span dir="LTR">p</span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">). </span></span><br> <strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">نتیجه‌گیری:</span></span></strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> از آن‌جا که افزایش مقدار مصرف کود و لجن به خاک منجر به افزایش غلظت فلزات سنگین و عناصر پرمصرف در سبزی شاهی شده است، لذا، می‌بایست در استفاده از کود و لجن در زمین‌های کشاورزی دقت نظر صورت گیرد. همچنین، مشخص شد که بیشینه جذب فلزات سنگین و عناصر پرمصرف در سبزی شاهی به‌ترتیب مربوط به تیمار لجن خام و کود دی آمونیوم فسفات بود که نشان‌دهنده کیفیت بهتر کود کمپوست نسبت به کود شیمیایی و لجن خام است</span></span><span dir="LTR">.</span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"></span></span> <div style="margin-left:42.55pt;">Long-term used of sewage sludge and fertilizer causes accumulation of heavy metals in the soil, which may lead to excessive absorption of these elements by plants and consequently entering these toxic metals into the human and animal food chain. Therefore, this study was conducted to investigate the effects of bio-organic and chemical fertilizers application on the absorption of macronutrients and heavy metals in <em>Lepidium sativum</em>.<span dir="RTL"></span><br> <strong>Materials & Methods:</strong> In this descriptive study, the experiment was carried out in a completely randomized design with three replications in the environment and greenhouse conditions. Fertilizer treatments included chemical fertilizer treatment (diammonium phosphate), anaerobically digested sludge compost, sludge compost without digestion and raw sludge at the weight of 28, 57 and 115 g and control treatment. Finally, the concentrations of heavy metals Pb, Cd, Hg and As and macronutrients including phosphorus, nitrogen and carbon in the leaf of <em>L. sativum</em> were measured using ICP-OES. All statistical analysis was performed using SPSS version 21.<br> <strong>Results:</strong> The results showed that the maximum mean concentrations of As and nitrogen in <em>L. sativum</em> vegetables were 0.592 and 10.2 mg/kg in 115 g raw sludge treatment, the maximum mean concentration of Cd, Hg, Pb, carbon and phosphorus elements in <em>L. sativum</em> were 0.956, 0.701, 1.25, 98.5 and 10.3 mg/kg, respectively in 115 g treatment raw diammonium phosphate fertilizer. The results of variance analysis showed that there was a significant difference between fertilizer, sludge and control treatment and there was a significant difference between amounts 28, 57 and 115 g from fertilizer treatment in <em>L. sativum</em> in terms of concentration of heavy metals and macronutrients (p < 0.050).<br> <strong>Conclusion:</strong> In conclusion, it was concluded that increasing the amount of fertilizer and sludge in the soil leads to an increase in the concentration of heavy metals and macro nutrients in <em>L. sativum</em>. Therefore, in the use of fertilizers and sludge for agricultural lands, it is necessary to pay attention to this issue. It was also found that the highest uptake of heavy metals and macronutrients in <em>L. sativum</em> was related to raw sludge treatment and diammonium phosphate fertilizer, which is indicating better quality of compost with respect to chemical fertilizer and raw sludge.</div> کود آلی, کود شیمیایی, فلزات سنگین, عناصر پرمصرف, سبزی شاهی Bio-organic fertilizer, Chemical fertilizer, Heavy metals, Macronutrient, Lepidium sativum 59 72 http://jehe.abzums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-25-139&slc_lang=fa&sid=1 M. Younesian مریم یونسیان 10031947532846006671 10031947532846006671 No PhD. Candidate in Environmental Science, Department of the Environment, College of Basic Sciences, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Iran دانشجوی دکتری تخصصی محیط‌زیست، دانشکده علوم پایه، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران M. Cheraghi مهرداد چراغی 10031947532846006672 10031947532846006672 Yes Ph.D. in Environmental Science, Associate Professor of Environmental Science, Department of the Environment, College of Basic Sciences, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Ira دکترای تخصصی علوم محیط‌زیست، دانشیار گروه محیط‌زیست، دانشکده علوم پایه، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران S. Sobhanardakani سهیل سبحان ‌اردکانی 10031947532846006673 10031947532846006673 No Ph.D. in Environmental Science, Professor of Environmental Science, Department of the Environment, College of Basic Sciences, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Iran. دکترای تخصصی علوم محیط‌زیست، استاد گروه محیط‌زیست، دانشکده علوم پایه، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران B. Lorestani بهاره لرستانی 10031947532846006674 10031947532846006674 No Ph.D. in Environmental Science, Associate Professor of Environmental Science, Department of the Environment, College of Basic Sciences, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Ira دکترای تخصصی علوم محیط‌زیست، دانشیار گروه محیط‌زیست، دانشکده علوم پایه، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران H. Merrikhpour هاجر مریخ‌پور 10031947532846006675 10031947532846006675 No Ph.D. in Soil Science, Assistant Professor of Soil Science, Department of Green Space, Faculty of Agriculture and Natural Resources, Sayyed Jamaleddin Asadabadi University, Asadabad, Iran دکترای تخصصی علوم خاک، استادیار گروه فضای سبز، دانشکده کشاورزی و منابع‌طبیعی، دانشگاه سیدجمال‌الدین اسدآبادی، اسدآباد، ایران