fa تعیین محتوی، منشاء‌یابی و ارزیابی خطر سلامت ترکیبات پلی‌کلره بی‌فنیل (PCBs) در خاک سطحی برخی کاربری‌های مناطق شمالی، شرقی و غربی شهر تهران تخصصي Special پژوهشي Research <strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">زمینه و هدف:</span></span></strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> بی&shy;فنیل‌های چندکلره (</span></span><span dir="LTR">PCBs</span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">) در زمره ترکیبات آلی دیرپا با قابلیت تجمع‌زیستی، پایداری در محیط و تاثیر بر</span></span><span dir="LTR">&nbsp;<a href="https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%AA" title="سلامت"><span dir="RTL" style="text-decoration:none;text-underline:none;"><span style="color:windowtext;"><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">سلامت</span></span></span></span></a>&nbsp;</span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">انسان و محیط هستند. از این‌رو، این مطالعه با هدف شناسایی، تعیین مقادیر، منشاء‌یابی و ارزیابی خطر سلامت </span></span><span dir="LTR">PCB</span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">ها در نمونه‌های خاک سطحی برخی از انواع زمین در مناطق شمالی، شرقی و غربی شهر تهران در سال 1398 انجام شد.</span></span><br> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">مواد و روش&shy;ها: در این پژوهش توصیفی-مقطعی، در مجموع 45 نمونه خاک سطحی از 15 ایستگاه نمونه‌برداری واقع در مناطق تجاری، مسکونی، آموزشی-فرهنگی، فضای سبز شهری و حاشیه خیابان جمع‌آوری شد و پس از استخراج آنالیت‌ها، از روش کروماتوگرافی گازی-طیف‌سنجی جرمی (</span></span><span dir="LTR">GC-MS</span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">) برای شناسایی و تعیین محتوی ترکیبات </span></span><span dir="LTR">PCB</span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> در نمونه‌ها استفاده شد. پردازش آماری نتایج نیز با استفاده از نرم‌افزار </span></span><span dir="LTR">SPSS</span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> انجام شد.</span></span><br> <strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">یافته&shy;ها: </span></span></strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">نتایج بیان‌گر شناسایی 13 ترکیب </span></span><span dir="LTR">PCB</span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> در نمونه‌های خاک بود. از طرفی، کمینه، بیشینه و میانگین غلظت مجموع </span></span><span dir="LTR">PCB</span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">ها به‌ترتیب برابر با 031/0، 1/23 و 77/6 میکروگرم در کیلوگرم بود. همچنین، با توجه به نتایج آزمون تحلیل عاملی (</span></span><span dir="LTR">PCA</span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">) و سهم زیاد غلظت همولوگ‌های سبک از کل غلظت </span></span><span dir="LTR">PCB</span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">های شناسایی شده در نمونه‌ها، وجود ترکیبات </span></span><span dir="LTR">PCB</span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> در نمونه‌ها را احتمالاً می‌توان با فرآیند احتراق ترکیبات حاوی اتم کلر مرتبط دانست. مقادیر فاکتور سرطان‌زایی ناشی از قرار گرفتن در معرض 189</span></span><span dir="LTR">PCB</span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> به‌عنوان تنها ترکیب </span></span><span dir="LTR">PCB</span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> شناسایی شده واجد عامل هم ارزی سمیت (</span></span><span dir="LTR">TEF</span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">)، نشان داد که مواجهه با خاک آلوده، منجر به &quot;سرطان‌زایی خیلی کم&quot; ناشی از مواجهه با این همولوگ خواهد شد. </span></span><br> <strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">نتیجه&shy;گیری:</span></span></strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;"> به‌طور کلی، با توجه به مخاطره سلامت ناشی از قرار گرفتن در معرض ترکیبات </span></span><span dir="LTR">PCB</span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:10.0pt;">، نسبت به شناسایی، تعیین محتوی، منشاء‌یابی و نظارت منظم و دوره‌ای این ترکیبات در محیط‌های مختلف به‌ویژه آب و خاک و تلاش برای کنترل منابع تولید آن‌ها به منظور حفظ سلامت محیط و شهروندان توصیه می‌شود.</span></span><span dir="LTR"></span> <div style="margin-left:42.55pt;">Polychlorinated biphenyls (PCBs) are a group of persistent organic pollutants that due to their characteristics including bioaccumulation potential and persistence in the environment; can pose adverse effects on human and environmental health. Therefore, this study was performed to analysis, source identification and health risk assessment of PCBs in surface soil samples collected from some land types of northern, eastern and western parts of city of Tehran in 2019.<br> <strong>Materials</strong> <strong>& Methods:</strong> In this descriptive cross-sectional study, a total of 45 surface soil samples were collected from 15 sampling sites including business districts, residential areas, cultural and educational areas, public green space and roadside. After extraction of analytes, the gas chromatography/mass spectrometry (GC&ndash;MS) method was used to determination of PCBs in the soil specimens. All statistical analyses were performed using the SPSS software.<br> <strong>Results</strong><strong>:</strong> Based on the results obtained, 13 congeners of PCBs were detected in the analyzed soil samples. Also, the minimum, maximum and mean concentrations of &sum;13PCBs (&micro;g/kg) were 0.031, 23.1 and 6.77, respectively. Moreover, the results of principal component analysis (PCA) and significant distribution of low molecular weight homologues of PCBs in the analyzed soil samples indicated that the presence of PCB compounds in the soil samples would be connected with combustion processes in the soil. Besides, since among the detected PCBs, the TEF values only established for PCB189, therefore, exposure to contaminated soil with this congener could be lead to a &quot;very low level of carcinogenic risk&quot;. <strong><span dir="RTL"></span></strong></div> <strong>Conclusion:</strong> Given that PCBs have adverse effects on the environment and human health, detection, content determination, source identification and periodic monitoring of these compounds in different mediums especially water and soil for human and environmental health maintenance are recommended آلودگی خاک, ترکیبات پلی‌کلره بی‌فنیل, تحلیل چندمتغیره, خطر سرطان‌زایی, تهران. Soil contamination, Polychlorinated biphenyls, Carcinogenic risk, Multivariate analysis, Tehran. 125 144 http://jehe.abzums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-25-143&slc_lang=fa&sid=1 Samira Ranjbaran سمیرا رنجبران 10031947532846006680 10031947532846006680 No PhD. Candidate in Environmental Science, Department of the Environment, College of Basic Sciences, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Iran. دانشجوی دکتری تخصصی محیط‌زیست، دانشکده علوم پایه، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران Soheil Sobhanardakani سهیل سبحان اردکانی 10031947532846006681 10031947532846006681 Yes Ph.D. in Environmental Science, Professor in Environmental Science, Department of the Environment, College of Basic Sciences, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Iran. دکترای تخصصی علوم محیط‌زیست، استاد گروه محیط‌زیست، دانشکده علوم پایه، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران Mehrdad Cheraghi مهرداد چراغی 10031947532846006682 10031947532846006682 No Ph.D. in Environmental Science, Associate Professor in Environmental Science, Department of the Environment, College of Basic Sciences, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Iran. دکترای تخصصی علوم محیط‌زیست، دانشیار گروه محیط‌زیست، دانشکده علوم پایه، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران Bahareh Lorestani بهاره لرستانی 10031947532846006683 10031947532846006683 No Ph.D. in Environmental Science, Associate Professor in Environmental Science, Department of the Environment, College of Basic Sciences, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Iran. دکترای تخصصی علوم محیط‌زیست، دانشیار گروه محیط‌زیست، دانشکده علوم پایه، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران Maryam Kiani Sadr مریم کیانی صدر 10031947532846006684 10031947532846006684 No Ph.D. in Environmental Science, Assistant Professor in Environmental Science, Department of the Environment, College of Basic Sciences, Hamedan Branch, Islamic Azad University, Hamedan, Iran دکترای تخصصی علوم محیط‌زیست، استادیار گروه محیط‌زیست، دانشکده علوم پایه، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران