fa jalali 1404 12 1 gregorian 2026 3 1 13 4 online 1 fulltext

fa ﻓﺮاواﻧﯽ رﻧﮓﻫﺎی ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﻣﺼﻨﻮﻋﯽ ﻣﺼﺮﻓﯽ در ﻓﺮآورده ﻫﺎی غذایی: یک ﺑﺮرﺳﯽ ﭘﻨﺞ ﺳﺎﻟﻪ در ﺗﻬﺮان (1400-1396) زمینه و هدف: امروزه فناوری پردازش مواد غذایی برای افزایش ماندگاری یا بهتر نمودن ظاهر، ترکیبب و رنگ غذا، متصدیان را به سوی استفاده از رنگ‌های طبیعی و مصنوعی به‌دلیل جذابیتی که در مواد غذایی ایجاد می‌کند سوق داده است. لذا مطالعه حاضر با هدف بررسی میزان فراوانی رنگ های مصرفی در مواد غذایی عرضه شده توسط صنوف تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در تهران صورت گرفت. مواد و روش‌ها: این مطالعه توصیفی مقطعی، به بررسی و تحلیل ثانویه داده‌های مواد غذایی موجود در مراکز بهداشتی دانشگاه شهید بهشتی به تعداد ۱۷۴۲ مورد که طی سال‌های ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۰ نمونه‌برداری و آزمایش شده‌اند، می‌پردازد. ابزار گردآوری داده‌ها، استخراج اطلاعات موجود از فرم نمونه‌برداری و گزارش آزمایشگاه مواد غذایی می‌باشد. آزمون‌های آماری کای‌اسکوئر، جداول متقاطع و برآورد شانس با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۶ انجام شد. ملاحظات اخلاقی در تمام مراحل اجرای مطالعه رعایت شده است. یافته‌ها: میزان مصرف رنگ مصنوعی و طبیعی در مواد غذایی نمونه‌برداری شده بین سال های ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۰ به ترتیب تعداد ۹۲۲ و ۸۲۰ نمونه از تعداد کل ۱۷۴۲ نمونه بوده است. طی بررسی انجام شده در این پژوهش بیشترین رنگ مصنوعی مصرفی تارترازین و بیشترین میزان مصرف آن در جوجه‌کباب بود. هم‌چنین بر اساس یافته‌های این پژوهش بین نوع صنف مواد غذایی، جنسیت و اخذ گواهی آموزش بهداشت متصدیان با استفاده از رنگ مصنوعی در مواد غذایی ارتباط معنی‌داری وجود دارد (به ترتیب ۰/۰۰۱p=، ۰/۰۰۰p= و ۰/۰۰۲p=).  همچنین نتایج آزمون روند خطی روند افزایشی معنادار استفاده از رنگ های مصنوعی در طول سال‌های مطالعه را نشان داد (۰/۰۰۷p=). نتیجه گیری: نتایج این مطالعه نشان داد که در طول زمان، استفاده از رنگ‌های مصنوعی افزایش یافته و تداوم این امر تهدیدی بر سلامت جامعه است که لزوم مطالعات و مداخلات بیشتر را نشان می‌دهد. هم‌چنین ارتقای سطح آگاهی تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان از عوارض مصرف رنگ‌های مصنوعی و پیگیری‌های مستمر قانونی می‌تواند نقش موثری در عدم استفاده از این مواد در مواد غذایی داشته باشد. Background: Today,  food  processing  technologies—aimed  at  increasing  shelf  life  or enhancing the appearance, composition, and color of food—have encouraged food operators to use natural and artificial colors to increase product attractiveness. Therefore, the current study aimed to investigate the prevalence of food colors used in food products offered by food vendors under the supervision of Shahid Beheshti University of Medical Sciences in Tehran. Materials and Methods: This descriptive cross-sectional study involved a secondary analysis of data from 1742 food samples collected and tested by the health centers of Shahid Beheshti University of Medical Sciences between 2017 and 2021. Data were extracted from standard sampling  forms  and food laboratory  reports.  Statistical  analyses,  including  Chi-square tests, cross-tabulations, logistic regression, and odds ratio estimations, were performed using SPSS software version 26. Ethical considerations were observed throughout the study. Results: Out of the 1742 evaluated samples, artificial and natural colors were detected in 922 and  820  samples,  respectively.  Tartrazine  was  the  most  frequently  used  artificial  color, predominantly  found  in  grilled chicken  samples.  Furthermore,  significant  associations  were observed between the use of artificial colors and the type of food establishment (p=0.001), theoperator’s gender (p<0.001), and the operator holding a health training certificate (p=0.002). Additionally, the linear-by-linear association test revealed a significant upward trend in the useof artificial colors over the studied years (p=0.007). Conclusion: The  results  indicated  a  significantly  increased trend  over  time  in  the  use  of artificial  food  colors.  The  continuation  of  this  practice  poses  a threat  to  public  health, highlighting  the  need  for  further  studies  and  targeted  interventions.  Moreover,  raising  the awareness of producers and consumers regarding the adverse health effects of artificial colors, coupled  with  continuous  legal  monitoring  and  enforcement,  can  play  an  effective  role  in preventing the use of these unauthorized additives in food products. Food color, Artificial color, Food safety, Food sampling رنگ غذا, ایمنی مواد غذایی, رنگ مصنوعی, نمونه‌برداری مواد غذایی 357 366 http://jehe.abzums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-943-1&slc_lang=fa&sid=1 2025/12/22 1404/10/1 2026/02/21 1404/12/2 Hoda Fallahdar MPH student, School of Public Health and Safety, Shahid Beheshti University of Medical Sciences, Tehran, Iran هدی فلاح دار 00319475328460011113 00319475328460011113 No دانشجوی دوره عالی بهداشت عمومی (MPH)، دانشکده بهداشت و ایمنی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران Amin Bagheri Environmental and Occupational Hazards Control Research Center, Research Institute for Health Sciences and Environment, Shahid Beheshti University of Medical Sciences, Tehran, Iran امین باقری bagheri.sbmu@gmail.com 00319475328460011114 00319475328460011114 Yes دانشیار، مرکز تحقیقات کنترل عوامل زیان آور محیط و کار، پژوهشکده علوم بهداشتی و محیط زیست، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران Reza Saeedi Professor, Department of Environmental Health Engineering, School of Public Health and Safety, Shahid Beheshti University of Medical Sciences, Tehran, Iran رضا سعیدی 00319475328460011115 00319475328460011115 No استاد، گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت و ایمنی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران

en بهینه سازی فناوری اکسیداسیون پیشرفته پلاسمای سرد اتمسفری در تخریب میکروپلاستیک‌ پلی‌پروپیلن با مدل آماری رویه پاسخ زمینه و هدف: حضور میکروپلاستیک‌ها در محیط زیست می‌تواند تهدیدی جدی برای سلامت انسان‌ها به شمار آید. این پژوهش به بررسی عملکرد فرایند پلاسمای سرد اتمسفری در تجزیه میکروپلاستیک‌های پلی‌پروپیلن در محلول‌های آبی اختصاص یافته است. مواد و روش ها: در این مطالعه، متغیرهای زمان واکنش (۶۰-۳۰ دقیقه)، ولتاژ ورودی (۴۰-۲۰ کیلوولت)، دبی هوا (۲۰-۱۰ لیتر در دقیقه)، pH  (۸-۴) و غلظت اولیه میکروپلاستیک (۱۰۰۰-۵۰۰ عدد در لیتر) با استفاده از طراحی ترکیبی مرکزی بهینه‌سازی شدند. شناسایی مقدار میکروپلاستیک ها بر اساس شمارش میکروسکوپی انجام شد. مطالعات تکمیلی شامل تعیین سینتیک واکنش، تاثیر عوامل ماخله گر یونی، تاثیر رباینده های رادیکال، انرژی مصرفی و کاهش COD و TOC در شرایط بهینه بودند. یافته ها: مدل آماری درجه دوم (Quadratic) حاصل از طراحی ترکیبی مرکزی از دقت بالایی برخوردار بود و تحلیل آماری (۰/۰۰۰۱p<) نشان داد که افزایش زمان و ولتاژ تأثیر مثبت قابل توجهی بر راندمان حذف داشت، درحالی که افزایش بیش از حد غلظت اولیه، نرخ جریان هوا و تغییرات شدید pH باعث کاهش کارایی می‌شدند. بیشترین بازدهی در شرایط بهینه به ۷۳/۲ درصد رسید. ولتاژ بهینه ۲۵ کیلوولت و نرخ جریان بهینه ۱۴ لیتر بر دقیقه تعیین شد. pH خنثی بیشترین پایداری گونه‌های رادیکال فعال را فراهم می‌کرد. سینتیک واکنش از نوع درجه اول بود و آزمایش‌های مهارکننده رادیکال نشان داد که رادیکال‌های هیدروکسیل بیشترین نقش در تخریب را دارند. حضور یون‌های می‌تواند فرآیند را به نوعی تضعیف یا تقویت کند. شاخص‌های مصرف انرژی ویژه نشان‌دهنده بهره‌وری بالای این فناوری برای تصفیه آب‌های آلوده به میکروپلاستیک‌ها است. نتیجه گیری: در مجموع، پلاسمای سرد اتمسفری با راندمان حذف 2/73 درصد در شرایط بهینه، به‌عنوان روشی مؤثر و دارای بهره‌وری انرژی قابل قبول برای حذف میکروپلاستیک‌های پلی‌پروپیلن از آب معرفی می‌شود. Background: The presence of microplastics in the environment poses a significant threat to human health. This study aimed to evaluate the performance of an atmospheric cold plasma (ACP) process for the degradation of polypropylene microplastics in aqueous solutions. Materials and Methods: In this laboratory-scale experimental study, key operational parameters including reaction time (30–60 min), applied voltage (20–40 kV), airflow rate (10–20 L/min), pH (4–8), and initial microplastic concentration (500–1000 particles/L) were optimized using a Central Composite Design. Microplastic quantification was performed via microscopic counting. Additional analyses included kinetic modeling, assessment of interfering ions, radical scavenger experiments, energy consumption evaluation, and measurement of COD and TOC removal under optimal conditions. Results: The quadratic model derived from CCD was highly significant (p < 0.0001) and demonstrated that increasing reaction time and applied voltage significantly enhanced removal efficiency. In contrast, higher initial concentrations, excessive airflow rates, and extreme pH conditions negatively affected process performance. The maximum removal efficiency was achieved under optimal conditions, with an applied voltage of 25 kV and an airflow rate of 14 L/min. Neutral pH provided greater stability of reactive species. Kinetic analysis indicated that degradation followed a first-order kinetic model. Radical scavenging experiments confirmed that hydroxyl radicals were the dominant reactive species responsible for degradation. The presence of inorganic ions exhibited both inhibitory and promoting effects depending on their type and concentration. Specific energy consumption analysis demonstrated acceptable energy efficiency of the process. Conclusion: The atmospheric cold plasma process achieved a removal efficiency of 73.2% under optimized conditions and can be considered a promising and energy-efficient approach for the removal of polypropylene microplastics from aqueous environments. Atmospheric cold plasma process, Microplastics, Polypropylene, Optimization, Central Composite Design, Aqueous Environments فرایند پلاسمای سرد اتمسفری, میکروپلاستیک, پلی پروپیلن, بهینه سازی, طراحی ترکیبی مرکزی, محیط های آبی 367 392 http://jehe.abzums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-946-1&slc_lang=fa&sid=1 2025/12/222025/11/20 1404/8/29 2026/02/212026/02/17 1404/11/28 Ali Seyedi Department of Environmental Science and Engineering, Wt.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran علی سیدی 00319475328460011087 0009-0000-6612-5701 No گروه علوم و مهندسی محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران غرب، تهران، ایران Roya Mafigholami Department of Environment, Wt.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran رویا مافی غلامی r.mafigholami@wtiau.ac.ir 00319475328460011088 00319475328460011088 Yes گروه محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران غرب، تهران، ایران Shahroz Saviz Department of Physics, Faculty of Science and Converging Technologies, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran شهروز ساویز 00319475328460011089 00319475328460011089 No گروه فیزیک، دانشکده علوم و فناوری های همگرا، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران Amir Hossein Sari Department of Physics, Faculty of Science and Converging Technologies, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran امیرحسین ساری 00319475328460011090 00319475328460011090 No گروه فیزیک، دانشکده علوم و فناوری های همگرا، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

fa ارزیابی و اولویت‌بندی ریسک‌های محیط‌زیستی در صنایع نفت و گاز غرب با استفاده از روش AHPفازی (FAHP) زمینه و هدف: صنایع نفت و گاز به‌عنوان بزرگ‌ترین بخش تولید انرژی در جهان، همواره با چالش‌های محیط‌زیستی زیادی مواجه بوده‌اند که می‌تواند پیامدهای نامطلوبی برای سلامت انسان و بوم‌سازگان‌های طبیعی به‌دنبال داشته باشد. در نتیجه، این پژوهش با هدف ارزیابی و رتبه‌بندی ریسک‌های محیط‌زیستی در صنایع نفت و گاز غرب انجام شد. مواد و روش‌ها: در این پژوهش توصیفی، با استفاده از روشAHP فازی (FAHP)، برای شناسایی و وزن‌دهی‌ ریسک‌های محیط‌زیستی در منطقه مورد مطالعه، نسبت به شناسایی و اولویت‌دهی به معیارها و زیرمعیارهای مورد مطالعه شامل آلودگی هوا، آلودگی آب، آلودگی خاک، تخریب زیستگاه‌ها، آلودگی صوتی، ریسک‌های طولانی‌مدت و پسماندهای صنعتی با استفاده از نظرات ۳۰متخصص HSE، محیط‌زیست و صنایع نفت و گاز در منطقه غرب ایران شناسایی و اقدام شد. بدین منظور، داده‌ها توسط پرسش‌نامه مقایسه زوجی فازی جمع‌آوری و سپس با استفاده از روش AHP فازی تحلیل شدند. برای پردازش آماری داده‌ها نیز از نسخه ۲۰ نرم‌افزار SPSS استفاده شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که به استثنای دو مورد که پس از اصلاح، سازگاری لازم را کسب کردند، همه ماتریس‌ها از ۰/۱ CR ≤ برخوردار بودند که این موضوع اعتبار بالای نتایج و دقت روش به‌کارگرفته‌شده را نشان داد. همچنین، «نشت مواد شیمیایی در آب»، «عناصر سمی در خاک»، و «تخریب بوم‌سازگان‌های جنگلی»، از بیش‌ترین وزن و اهمیت در میان ریسک‌های محیط‌زیستی برخوردار بودند. نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد که با تعیین اولویت‌های مدیریتی، می‌توان نسبت به تخصیص بهینه منابع، ارایه راهکارهای کاهشی مؤثر برای هر ریسک و طراحی برنامه‌های نظارتی و اجرایی بر اساس اهمیت نسبی هر ریسک اقدام کرد. لذا، برای مدیریت بهینه ریسک‌های شناسایی شده، نسبت به پایش منظم و سیستماتیک منابع آبی و خاکی، کاهش فعالیت‌های عمرانی در مناطق جنگلی و زیستگاه‌های حساس و الزام نصب سیستم‌های ضدنشت در خطوط لوله توصیه می‌شود. Background: As the largest energy production sector in the world, the oil and gas industries have always faced many environmental challenges that can have adverse consequences for human health and natural ecosystems. Therefore, this study was conducted to assess and prioritize of environmental risks in the Western oil and gas industries using fuzzy AHP (FAHP) Materials and Methods: In this descriptive study, by using the fuzzy AHP (FAHP), environmental risks were identified and weighted. In so doing, the criteria and sub-criteria including air pollution, water pollution, soil contamination, habitat destruction, noise pollution, long-term risks, and industrial wastes were identified and prioritized by 30 experts. For this purpose, data were collected by a fuzzy pairwise comparison questionnaire and then analyzed using the FAHP method. SPSS version 20 was used for statistical processing and and analysis of the data.  Results: The results showed that, with the exception of two cases which achieved the necessary consistency rate after modification, all matrices had CR ≤ 0.1, which indicates the high validity of the results and the accuracy of the method used. Also, "chemical leakage into water," "potentially toxic elements in soil," and "destruction of forest ecosystems" had the greatest weight and importance among the identified environmental risks. Therefore, for optimal management of the identified risks, it is recommended to conduct regular and systematic monitoring of water and soil resources, reduce construction activities in forest areasand sensitive habitats, and also require the use of anti-leakage systems in pipelines. Conclusion: As the results showed, by determining management priorities, it is possible to optimally allocate resources, provide effective mitigation solutions for each risk, and design monitoring and implementation plans based on the relative importance of each risk. Therefore, for optimal management of the identified risks, it is recommended to conduct regular and systematic monitoring of water and soil resources, reduce construction activities in forest areas and sensitive habitats, and also require the use of anti-leakage systems in pipelines. Sensitivity analysis confirmed that water and soil-related risks remained stable across different scenarios and required urgent management attention. Thus, this study provides a systematic framework for prioritizing environmental risk management, which can be applied by policymakers and industrial managers to implement sustainable development strategies and reduce negative environmental impacts. Environmental pollution, Environmental risks, Oil and gas industries, FAHP, West of Iran آلودگی محیط زیست, ریسک‌های محیط‌ زیستی, صنایع نفت و گاز, AHP فازی, غرب ایران 393 411 http://jehe.abzums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-264-21&slc_lang=fa&sid=1 2025/12/222025/11/202025/11/3 1404/8/12 2026/02/212026/02/172025/11/29 1404/9/8 Hamidreza Nazari M.Sc. in Health, Safety & Environmental Engineering, Department of the Environment, Ha.C., Islamic Azad University, Hamedan, Iran حمیدرضا نظری 00319475328460011091 0009-0004-7072-9486 No کارشناس ارشد مهندسی ایمنی، بهداشت و محیط‌ زیست، گروه محیط زیست، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران Soheil Sobhanardakani Ph.D. in Environmental Science, Professor in Environmental Science, Department of the Environment, Ha.C., Islamic Azad University, Hamedan, Iran سهیل سبحان اردکانی s_sobhan@iau.ac.ir 00319475328460011092 00319475328460011092 Yes دکترای تخصصی علوم محیط‌ زیست، استاد گروه محیط زیست، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران

fa مرور نظام‌مند بر کاربرد بایوچارهای مشتق‌شده از زیست‌توده در حذف علف‌کش 2و4-دی کلروفنوکسی استیک اسید از منابع آبی کشاورزی زمینه و هدف: آلودگی منابع آب با علف‌کش 2و4-دی از مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی به شمار می‌رود، زیرا بقایای آن علاوه بر تأثیر بر کیفیت آب آشامیدنی، سلامت اکوسیستم‌های آبی و زنجیره غذایی را تهدید می‌کند. هدف این مطالعه، مرور نظام‌مند پژوهش‌های انجام‌شده درباره کارایی انواع بایوچار در حذف این ترکیب مقاوم از محیط‌های آبی است. مواد و روش‌ها: این مطالعه با جستجو و تحلیل نظام‌مند منابع علمی منتشرشده در زمینه استفاده از بایوچار برای جذب سطحی 2و4-دی در پایگاه‌های Web of Science، Scopus، ScienceDirect و Google Scholar بر اساس دستورالعمل PRISMA انجام شد. بازه زمانی جستجو سال‌های ۲۰۰۸ تا ۲۰۲۵ بود و مقالات بر اساس نوع پیش‌ماده، شرایط پیرولیز، روش اصلاح و فعال‌سازی و پارامترهای مؤثر بر فرآیند جذب ارزیابی شدند. یافته‌ها: مرور مطالعات نشان داد ظرفیت جذب بایوچارها دامنه وسیعی دارد و تحت تأثیر نوع زیست‌توده، شرایط پیرولیز و روش‌های اصلاح قرار گرفته است. بیشتر پژوهش‌ها بهترین برازش ایزوترمی و سینتیکی را با مدل‌های لانگمویر و شبه‌مرتبه دوم گزارش کرده‌اند. همچنین شرایط اسیدی (pH =۲–۳) بالاترین راندمان حذف را ایجاد کرده است. با این حال، چالش‌هایی مانند بازیابی جاذب، ارزیابی عملکرد در شرایط واقعی و تأثیر ترکیبات هم‌زمان باقی است. نتیجه‌گیری: این مطالعه مروری بر لزوم توسعه بایوچارهای حاصل از ضایعات کشاورزی و بهبود ویژگی‌های سطحی آن‌ها تأکید دارد تا زمینه کاربرد صنعتی و پایدار این جاذب‌ها در حذف علف‌کش‌ها، به‌ویژه 2و4-دی، از منابع آب و پساب فراهم شود. Background: Water contamination with the herbicide 2,4-Dichlorophenoxyacetic acid (2,4- D) poses a serious environmental challenge, as its residues not only degrade drinking water quality but also threaten aquatic ecosystems and the food chain. The aim of this systematic review was to summarize and critically evaluate existing research on the performance of various biochars in removing this persistent compound from aqueous environments. Materials and Methods: A systematic literature review was conducted following the PRISMA guidelines by searching major scientific databases including Web of Science, Scopus, ScienceDirect, and Google Scholar. The search covered studies published between 2008 and 2025 that investigated the adsorption of 2,4-D onto biochars. Articles were analyzed based on feedstock type, pyrolysis conditions, chemical or physical activation methods, and operational parameters affecting adsorption efficiency. Results: Reported adsorption capacities of biochars varied widely (from below 10 mg g⁻¹ to over 300 mg g⁻¹), mainly depending on the feedstock source, pyrolysis temperature, and surface modification technique. The Langmuir isotherm and pseudo-second-order kinetic models were most frequently identified as the best-fitting, indicating chemisorption and monolayer adsorption behavior. Acidic conditions (pH = 2–3) consistently yielded the highest removal efficiency. Nonetheless, several challenges remain, including limited data on regeneration performance, real-water applications, and the influence of coexisting ions and organic compounds. Conclusion: This review highlights the potential of biochars derived from agricultural residues as cost-effective and sustainable adsorbents for 2,4-D removal. Improving surface chemistry and structural properties through optimized activation methods could enhance adsorption efficiency and facilitate large-scale and environmentally sound applications in water and wastewater treatment. 2,4-D herbicide, biochar, adsorption, biomass, water and wastewater علف‌کش2و4-دی, بایوچار, جذب سطحی, زیست‌توده, آب و پسآب 412 436 http://jehe.abzums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-936-1&slc_lang=fa&sid=1 2025/12/222025/11/202025/11/32025/09/18 1404/6/27 2026/02/212026/02/172025/11/292026/01/5 1404/10/15 Mozhdeh Keramatzadeh Department of Civil Engineering, K. N. Toosi University of Technology, Tehran, Iran مژده کرامت زاده 00319475328460011093 0009-0002-2971-9556 No دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، تهران، ایران Afshin Takdastan Environmental Technologies Research Center, Ahvaz Jundishapur University of Medical Sciences, Ahvaz, Iran افشین تکدستان afshin_ir@yahoo.com 00319475328460011094 00319475328460011094 Yes مرکز تحقیقات فناوری‌های زیست‌محیطی، دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز، اهواز، ایران Majid Ehteshami Department of Civil Engineering, K. N. Toosi University of Technology, Tehran, Iran مجید احتشامی 00319475328460011095 00319475328460011095 No دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، تهران، ایران

fa بررسی تجزیه فتوکاتالیستی تتراسایکلین موجود در محلول های آبی با استفاده از فرآیند پرسولفات / نانوذرات SnO₂/Zn زمینه و هدف: در راستای توسعه شیمی سبز در تصفیه فاضلاب، بررسی فوتوکاتالیست‌های موثر با قابلیت استفاده مجدد و جداسازی آسان از فاضلاب برای حذف تتراسایکلین (TC) اهمیت دارد. نانوذرات SnO2-Zn به دلیل قیمت پایین، سمیت کم و پایداری بالا در حذف آلاینده‌های آلی شناخته شده‌اند. برای تجزیه TC، فرایند اکسیداسیون پیشرفته بر پایه رادیکال سولفات (SO₄•⁻) به دلیل پتانسیل اکسیداسیون بالا، پایداری و حلالیت مناسب در آب، در دمای اتاق و با هزینه کم توسعه یافته است. مواد و روش ها: نانوکاتالیست SnO2-Zn به روش هم‌رسوبی سنتز شد و همراه با اشعه UV برای فعال‌سازی پرسولفات مورد استفاده قرار گرفت. ساختار نانوکاتالیست و مزوپورهای آن با استفاده از TEM، SEM، XRD، FTIR و BET مورد بررسی قرار گرفت که نشان داد ساختار مزوپورها به خوبی شکل گرفته و نانوکاتالیست از نظر مورفولوژی، سایز حفرات، گروه‌های عاملی سطح، مساحت سطح ویژه و ویژگی‌های بافتی و فیزیکی به‌طور مطلوب سنتز شده است. یافته ها: بررسی ها نشان داد که حذف کامل TC توسط فرایند SnO2-Zn /PS/UV در شرایط بهینه شامل pH = ۹، غلظت TC=۱۵ mg/L، دوز کاتالیست=g/L ۰/۱۲۵، غلظت پرسولفات=mM ۴ و زمان تابش UV=۶۰ min حاصل شد. رادیکال‌های SO₄•⁻، OH• و H⁺ گونه‌های اصلی در تجزیه فوتوکاتالیستی بودند و میزان معدنی‌سازی تا ۸۱/۲٪ رسید. پس از پنج بار استفاده مجدد، راندمان بالای ۹۷/۴۴٪ باقی ماند. نتیجه گیری: این نتایج نشان‌دهنده قابلیت بازیابی بالای نانوکاتالیست است. روش ارائه شده کارایی بالایی در حذف ترکیبات و آلاینده‌های نوظهور از فاضلاب دارد. Background: In line with the development of green chemistry in wastewater treatment, it is important to investigate effective photocatalysts with reusability and easy separation from wastewater for the removal of tetracycline (TC). SnO2-Zn nanoparticles are known for their low cost, low toxicity, and high stability in removing organic pollutants. For TC degradation, an advanced oxidation process based on sulfate radicals (SO₄•⁻) has been developed due to its high oxidation potential, stability, suitable solubility in water, room temperature operation, and low cost. Materials and Methods: The SnO2-Zn nanocatalyst was synthesized via the co-precipitation method and used alongside UV radiation to activate persulfate. The structure of the nanocatalyst and its mesopores were examined using TEM, SEM, XRD, FTIR, and BET analyses, which confirmed the well-formed mesoporous structure and optimal synthesis of the nanocatalyst in terms of morphology, pore size, surface functional groups, specific surface area, and textural and physical properties. Results: Investigations showed complete removal of TC by the SnO2-Zn/PS/UV processunder optimal conditions, including pH = 9, TC concentration = 15 mg/L, catalyst dose = 0.125 g/L, persulfate concentration = 4 mM, and UV irradiation time = 60 min. The radicals SO₄•⁻, OH•, and H⁺ were the primary species in the photocatalytic degradation, and the mineralization rate reached 81.2%. After five reuse cycles, the efficiency remained above97.44%. Conclusion: These results indicate the high recoverability of the nanocatalyst. The proposed method demonstrates high efficiency in removing emerging compounds and pollutants from wastewater. Photocatalytic Process, Persulfate Radical, Tetracycline, SnO2-Zn Nanoparticles فرایند فوتوکاتالیستی, رادیکال پرسولفات, تتراسایکلین, نانوذرات SnO2-Zn 437 464 http://jehe.abzums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-949-1&slc_lang=fa&sid=1 2025/12/222025/11/202025/11/32025/09/182025/11/30 1404/9/9 2026/02/212026/02/172025/11/292026/01/52026/02/7 1404/11/18 Elnaz Zarezadeh Health, Safety, and Environment Research Center, Alborz University of Medical Sciences, Karaj, Iran الناز زارع زاده 00319475328460011116 00319475328460011116 No مرکز تحقیقات بهداشت، ایمنی و محیط، دانشگاه علوم پزشکی البرز، کرج، ایران Aliakbar Roudbari Department of Health Education, Shahroud University of Medical Sciences, Semnan, Iran علی اکبر رودباری 00319475328460011117 00319475328460011117 No گروه آموزش بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی شاهرود، سمنان، ایران Mohammad Darvishmotevalli Health, Safety, and Environment Research Center, Alborz University of Medical Sciences, Karaj, Iran محمد درویش متولی 00319475328460011118 00319475328460011118 No مرکز تحقیقات بهداشت، ایمنی و محیط، دانشگاه علوم پزشکی البرز، کرج، ایران Mohammad Noorisepehr Health, Safety, and Environment Research Center, Alborz University of Medical Sciences, Karaj, Iran محمد نوری سپهر dr.noorisepehr@gmail.com 00319475328460011119 00319475328460011119 Yes مرکز تحقیقات بهداشت، ایمنی و محیط، دانشگاه علوم پزشکی البرز، کرج، ایران

fa بررسی میزان جوش‌شیرین و نمک در نان های نانوایی های شهرستان خوی زمینه و هدف: نان به‌عنوان غذای اصلی روزانه، بخش عمده‌ای از انرژی، املاح معدنی و ویتامین‌های مورد نیاز انسان را تأمین می‌کند. در دهه‌های اخیر، استفاده از جوش‌‏شیرین (بی‌کربنات سدیم) به‌عنوان عامل تسریع فرایند تخمیر خمیر، علی‌رغم ممنوعیت مصرف آن در نانوایی‌ها، در برخی نقاط کشور رواج یافته است. بقایای جوش‏‌شیرین در نان می‌تواند موجب ناراحتی‌های گوارشی و اختلال در جذب عناصر ضروری مانند کلسیم و آهن شود. مواد و روش­‌ها: پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان جوش‏‌شیرین و نمک در نان‌های تولیدی نانوایی‌های شهرستان خوی به‌صورت توصیفی ـ تحلیلی و مقطعی انجام شد. نمونه‌گیری از ۶۲ نانوایی فعال شامل نان لواش (۲۴ نمونه)، سنگک (۱۵ نمونه)، بربری (۱۳ نمونه) و نان روغنی (۱۰ نمونه) صورت گرفت و میزان جوش‌‏شیرین بر اساس اندازه‌گیری pH و مقدار نمک به روش استاندارد تعیین شد. یافته‌‏ها: نتایج نشان داد که از میان ۶۲ نمونه، ۲۱ نمونه دارای pH بالاتر از ۶/۳ (نشان‌دهنده‌ی حضور جوش‏‌شیرین) و ۲۰ نمونه دارای نمک بیش از ۲ درصد بودند. بیشترین میزان جوش‏‌شیرین و نمک به‌ترتیب در نان لواش با میانگین pH برابر با ۶/۲۱ و مقدار نمک ۲/۲۴ درصد، و کمترین مقادیر در نان سنگک (میانگین pH برابر با ۵/۹۶) و نان روغنی (میانگین نمک ۱/۶۷ درصد) مشاهده شد. نتایج: بر اساس نتایج، مصرف جوش‌‏شیرین و نمک در بخشی از نانوایی‌های شهرستان خوی همچنان بیش از حد استاندارد است و نیاز به نظارت بیشتر و آموزش اصول صحیح تخمیر و مزه‌دهی نان احساس می‌شود. Background: Bread, as a main daily food, provides a major portion of the energy, minerals, and vitamins needed by humans. In recent decades, the use of baking soda (sodium bicarbonate) as a factor to accelerate the dough fermentation process has become popular in some parts of the country, despite its prohibition in bakeries. Baking soda residues in bread can cause digestive upset and impair the absorption of essential elements such as calcium and iron. Materials and Methods: The present study aimed to investigate the amount of baking soda and salt in bread produced by bakeries in Khoy city in a descriptive-analytical and cross- sectional manner. Sampling was conducted from 62 active bakeries, including Lavash bread(24samples), Sangak bread (15 samples), Barbari bread (13 samples), and oil bread (10 samples), and the amount of baking soda was determined based on pH measurement and salt content using a standard method. Results: The results showed that out of the 62 samples, 21 samples had a pH higher than 6.3(indicating the presence of baking soda) and 20 samples had a salt content of more than 2 percent. The highest levels of baking soda and salt were observed in lavash bread with an average pH of 6.21 and a salt content of 2.24 percent, respectively, and the lowest levels wereobserved in Sangak bread (average pH of 5.96) and oil bread (average salt of 1.67 percent). Conclusion: Based on the results, the consumption of baking soda and salt in some bakeries in Khoy city is still above standard levels, and there is a need for further monitoring and education on the correct principles of fermentation and bread flavoring. Baking soda, salt, pH, bakery, Khoy city (Iran) جوش‌ شیرین, نمک, pH, نانوایی, شهر خوی (ایران) 465 474 http://jehe.abzums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-954-1&slc_lang=fa&sid=1 2025/12/222025/11/202025/11/32025/09/182025/11/302026/01/6 1404/10/16 2026/02/212026/02/172025/11/292026/01/52026/02/72026/02/18 1404/11/29 Zainal Abedin Ali Akbarlou Department of Food Science, Mak.C, Islamic Azad University, Maku, Iran زین العابدین علی اکبرلو 00319475328460011100 00319475328460011100 No گروه مهندسی علوم و صنایع غذایی، واحد ماکو، دانشگاه آزاد اسلامی، ماکو، ایران Masomeh Aghazadeh Department of Food Science, Mak.C, Islamic Azad University, Maku, Iran معصومه آقازاده aghazadehchemist@gmail.com 00319475328460011101 00319475328460011101 Yes گروه مهندسی علوم و صنایع غذایی، واحد ماکو، دانشگاه آزاد اسلامی، ماکو، ایران

fa بررسی رابطه بین رعایت اصول ارگونومی، خستگی شغلی و بهره‌وری کارکنان در معدن سنگ‌شکن کرمانشاه زمینه و هدف: محیط کار در معادن‌ یکی از خطرناک‌ترین محیط‌ها در نوع خود است که به‌دلیل وجود شرایط سخت و انجام فعالیت‌های جسمی شدید، تأثیرات منفی بر سلامت جسمی و روحی کارکنان می‌گذارد و کار در چنین محیط‌هایی، اغلب با خستگی شغلی، ناراحتی‌های اسکلتی- عضلانی و همچنین کاهش بهره‌وری همراه است. لذا، این پژوهش با هدف بررسی رابطه بین رعایت اصول ارگونومی، خستگی شغلی و بهره‌وری کارکنان در محیط کاری سخت و پرخطر معدن سنگ‌شکن کرمانشاه در سال 1404 انجام یافت. مواد و روش‌ها: در این پژوهش توصیفی، جامعه آماری شامل ۲۰۰ نفر از کارکنان معدن سنگ‌شکن کرمانشاه با سابقه کار حداقل یک سال بود که به‌روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه‌های استاندارد شامل ارگونومی، خستگی شغلی و بهره‌وری جمع‌آوری شدند. از طرفی، به‌منظور تحلیل داده‌ها، از ضریب همبستگی پیرسون (PCC)، تحلیل رگرسیون خطی چندگانه (MLR) و همچنین مدل معادلات ساختاری (SEM) با استفاده از نسخه 24 نرم‌افزارAMOS Graphics  استفاده شد. یافته‌ها: نتایج نشان دادند که رعایت اصول ارگونومیک با خستگی شغلی رابطه منفی معنادار داشته است (۰/۰۵ > p و ۰/۴۲۳- = r). همچنین، مشخص شد که بین ارگونومی و بهره‌وری کارکنان رابطه مثبت معنادار وجود داشته است (۰/۰۵ > p و ۰/۳۸۶ = r). علاوه بر این، نتایج نشان داد که خستگی شغلی با کاهش بهره‌وری همبستگی معنادار داشته است (۰/۰۵ > p و ۰/۵۱۲- = r). نتایج تحلیل رگرسیونی نیز نشان داد که ۳۷/۷ درصد از تغییرات بهره‌وری کارکنان تحت تأثیر متغیرهای رعایت ارگونومی و خستگی شغلی قرار داشته است. از طرفی، تحلیل مدل معادلات ساختاری نشان داد که خستگی شغلی نقش میانجی در رابطه بین ارگونومی و بهره‌وری ایفا کرده است. نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد بهبود شرایط کاری از طریق اجرای اصول ارگونومیک به‌طور چشم‌گیر خستگی شغلی را کاهش و بهره‌وری کارکنان را افزایش داده است که این خود تلاش در راستای بهبود محیط کاری از دیدگاه ایمنی و سلامت شغلی کارکنان به‌عنوان مبنایی برای تصمیم‌گیری‌های مدیریتی در صنایع استخراجی را توصیه می‌کند. Background: The working environment in mines is one of the most dangerous of its kind, which has negative effects on the physical and mental health of workers due to excessive physical workload. Working in such environments is often associated with occupational fatigue, musculoskeletal disorders, and reduced productivity. Therefore, this study was conducted to investigate the relationship between compliance with ergonomic principles, job fatigue, and employee efficiency in the Kermanshah Stone Crusher Mine in 2025. Materials and Methods: In this descriptive study, data were collected using standardized questionnaires on ergonomics, occupational fatigue, and productivity. To analyze the data, Pearson correlation coefficient (PCC), Multiple Linear Regression (MLR) analysis, and structural equation modeling (SEM) were utilized. Also, data analyses were carried out using SPSS version 26 and AMOS Graphics version 24. Results: Based on the results obtained, a significant negative correlation was found betweenadherence to ergonomic principles and occupational fatigue (r = -0.423, p < 0.05), as well as asignificant positive correlation between ergonomics and employee efficiency (r = 0.386, p < 0.05). Furthermore, occupational fatigue was significantly associated with decreased productivity (r=-0.512, p<0.05).The results of the regression analysis also showed that 37.7% of the variance in employee efficiency was influenced by variables related to ergonomic compliance and occupational fatigue. Additionally, structural equation modeling revealed that occupational fatigue plays a mediating role in the relationship between ergonomics and productivity. Ultimately, while confirming all proposed hypotheses, the study highlighted that improving working conditions through the implementation of ergonomic principles can significantly reduce occupational fatigue and increase employee efficiency. Conclusion: The results of the study showed that improving working conditions through the implementation of ergonomic principles significantly reduced job fatigue and increased employee efficiency, which in turn recommends efforts to improve the work environment from the perspective of worker occupational safety and health as a basis for management decisions in the extractive industries. Ergonomics, Employee efficiency, Occupational Fatigue, Structural Equation Modeling, Kermanshah Stone Crusher Mine ارگونومی, بهره‌وری شغلی, خستگی شغلی, مدل معادلات ساختاری, معدن سنگ‌شکن کرمانشاه 475 493 http://jehe.abzums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-264-22&slc_lang=fa&sid=1 2025/12/222025/11/202025/11/32025/09/182025/11/302026/01/62026/02/5 1404/11/16 2026/02/212026/02/172025/11/292026/01/52026/02/72026/02/182026/03/1 1404/12/10 Mohsen Nazari M.Sc. in Health, Safety & Environment, Department of the Environment, Ha.C., Islamic Azad University, Hamedan, Iran محسن نظری 00319475328460011102 0009-0003-3192-541X No کارشناس ارشد مهندسی ایمنی، بهداشت و محیط‌ زیست، گروه محیط زیست، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران Soheil Sobhan Ardakani Ph.D. in Environmental Science, Professor in Environmental Science, Department of the Environment, Ha.C., Islamic Azad University, Hamedan, Iran سهیل سبحان اردکانی s_sobhan@iau.ac.ir 00319475328460011103 00319475328460011103 Yes دکترای تخصصی علوم محیط‌ زیست، استاد گروه محیط‌زیست، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران

fa جداسازی و شناسایی باکتری های تجزیه کننده میکروپلاستیک ها از مناطق آلوده اطراف پتروشیمی (مطالعه موردی: پتروشیمی لرستان) زمینه و هدف: تولید انبوه، استفاده مداوم و دفع نادرست محصولات پلاستیکی منجر به آلودگی زیست محیطی قابل توجهی شده است. این پلیمرهای پلاستیکی بزرگ­تر به تدریج به ذرات کوچک­تری به نام میکروپلاستیک تجزیه می­‌شوند. این پژوهش به منظور جداسازی و شناسایی باکتری­‌های بومی مفید تجزیه کننده میکروپلاستیک‌­ها در صنایع پتروشیمی استان لرستان در شهرستان خرم‌‏آباد صورت گرفت. روش کار: در این تحقیق نمونه برداری از ریزوسفر گیاهان اطراف پتروشیمی، لجن و آب آلوده این منطقه انجام شد و پس از انتقال به آزمایشگاه روی محیط کشت‌­های نوترینت آگار، نوترینت براث و 2XYT کشت گردیدند. بعد از خالص سازی، جدایه­‌های باکتریایی براساس خصوصیات فنوتیپی-بیوشیمیایی و توالی­‌یابی بخشی از ناحیه ژن 16S rRNA، گونه‌­هایPseudomonas koreensis ، Curtobacterium flaccumfaciens، Arthrobacter globiformis و Bacillus cereus شناسایی گردیدند. هم­چنین جدایه‌­های باکتریایی از نظر فاکتورهای تشکیل ساختارهای بیوفیلم باکتریایی، تولید سیدرفور، تولید پروتئاز، حرکت سوارمینگ، توانایی انحلال فسفات و تولید ایندول استیک اسید و غیره مورد بررسی قرار گرفتند. یافته‌­ها: نتایج به دست آمده نشان داد باکتری Pseudomonas koreensis بیشترین میزان تشکیل بیوفیلم، حرکت سوارمینگ، تولید سیدروفور، پروتئاز و تحمل نسبت به نفت را از خود نشان داد. هم­چنین بیشترین توانایی در انحلال فسفات و تولید ایندول استیک اسید متعلق به گونه Curtobacterium flaccumfaciens بود. نتیجه گیری: بر اساس نتایج از بین روش­‌های مختلف پاک­سازی، زیست پالایی روشی کارآمد، اقتصادی و پایدار می­باشد و این روش می­تواند با کم­ترین عوارض جانبی بیشترین راندمان را در اصلاح خاک‌­های آلوده ایفا کند. در این تحقیق برای نخستین بار باکتری Curtobacterium flaccumfaciens به عنوان تجزیه کننده میکروپلاستیک معرفی گردید. Background: The mass production, widespread use, and improper disposal of plastic products have led to significant environmental pollution. Over time, larger plastic polymers break down into smaller particles known as microplastics. This study aimed to isolate and identify indigenous beneficial bacteria capable of degrading microplastics in the vicinity of the Lorestan Petrochemical Complex in Khorramabad County, Iran. Materials and Methods: Samples were collected from the rhizosphere of plants, as well as from sludge and contaminated water in the petrochemical area. Following transfer to the laboratory, the samples were cultured on nutrient agar, nutrient broth, and 2XYT media. After isolation and purification, bacterial strains were identified based on phenotypic and biochemical characteristics, as well as partial sequencing of the 16S rRNA gene. The identified species included Pseudomonas koreensis, Curtobacterium flaccumfaciens, Arthrobacter globiformis, and Bacillus cereus. The isolates were further evaluated for their ability to form biofilms, produce siderophores and proteases, exhibit swarming motility, solubilize phosphate, and synthesize indole-3-acetic acid (IAA), among other traits. Results: Among the isolates, Pseudomonas koreensis exhibited the highest levels of biofilm formation, swarming motility, siderophore production, protease activity, and tolerance to petroleum hydrocarbons. Meanwhile, Curtobacterium flaccumfaciens demonstrated the greatest capacity for phosphate solubilization and indole-3-acetic acid production. Conclusion: Bioremediation presents an efficient, economical, and sustainable approach among various remediation strategies, offering the potential for high efficacy with minimal environmental impact in the treatment of contaminated soils. Notably, this study introduces Curtobacterium flaccumfaciens for the first time as a microplastic-degrading bacterium. Microbial interactions, Microplastics, Bioremediation, Curtobacterium, 16S rRNA بر همکنش‌‌های میکروارگانیسم, میکروپلاستیک, زیست پالایی, Curtobacterium و 16S rRNA 494 510 http://jehe.abzums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-649-5&slc_lang=fa&sid=1 2025/12/222025/11/202025/11/32025/09/182025/11/302026/01/62026/02/52025/12/16 1404/9/25 2026/02/212026/02/172025/11/292026/01/52026/02/72026/02/182026/03/12026/02/14 1404/11/25 Noushin Birjandi Assistant Professor of Environment, Department of Environmental Science, Faculty of Natural Resources, Lorestan University, Khorramabad, Iran نوشین بیرجندی birjandi.n@lu.ac.ir 00319475328460011104 00319475328460011104 Yes استادیار گروه مهندسی محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران Ehsan Hasanvand Qazvin Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Qazvin, Iran احسان حسنوند 00319475328460011105 00319475328460011105 No دکترای گیاهپزشکی، مرکز تحقیقات و آموزش منابع طبیعی و کشاورزی قزوین، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، قزوین، ایران Samira Pakbaz Plant Protection Department, Faculty of Agriculture, Lorestan University, Khoramabad, Iran سمیرا پاکباز 00319475328460011106 00319475328460011106 No استادیار گروه گیاه پزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران Kimia Toulabian Master's student in Environmental Planning, Faculty of Environmental Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran کیمیا طولابیان 00319475328460011107 0009-0000-3061-3252 No دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه ریزی محیط زیست، دانشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران Hasti Daraie PhD in Environmental Health, Faculty of Health, Kerman University of Medical Sciences, Kerman, Iran هستی دارایی 00319475328460011108 00319475328460011108 No دکترای بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران