fa jalali 1405 3 1 gregorian 2026 6 1 14 1 online 1 fulltext

fa ارزیابی جامع کیفیت آب شرب بر اساس شاخص‌های فیزیکوشیمیایی، میکروبی و خورندگی در شهر زنجان زمینه و هدف: کیفیت آب آشامیدنی تأثیر مستقیمی بر سلامت عمومی دارد. با توجه به وابستگی شدید شهر زنجان به منابع آب زیرزمینی و چالش‌های هیدروژئولوژیک، این مطالعه با هدف ارزیابی جامع کیفیت فیزیکوشیمیایی و میکروبی آب آشامیدنی این شهر در سال 1403 و مقایسه آن با استانداردهای ملی و بین‌المللی انجام شد. مواد و روش ها: این مطالعه توصیفی-تحلیلی بر اساس داده‌های رسمی شبکه آب شرب شهر زنجان انجام شد. نمونه‌برداری از منابع تأمین و نقاط توزیع به‌صورت دوره‌ای صورت گرفت. پارامترهای فیزیکوشیمیایی (مانند کدورت، pH، TDS، سختی، یون‌های اصلی) و میکروبی (کلی فرم ‌ها، کلی فرم مدفوعی و HPC) با روش‌های استاندارد سنجش و با حدود مجاز ملی و WHO مقایسه شدند. شاخص‌های خورندگی (LSI و RSI) نیز محاسبه گردید. یافته‌ها: کیفیت فیزیکوشیمیایی آب در اکثر پارامترها در محدوده استانداردها قرار داشت. میانگین کدورت (NTU ۰/۴۷) پایین، pH (۶/۶) متعادل و TDS (۳۶۷ میلی گرم بر لیتر) مطلوب بود. با این حال، سختی کل در برخی نمونه‌ها بالا و غلظت کلر باقیمانده در حد پایین مطلوب مشاهده شد. از نظر میکروبی، ۱۰۰ درصد نمونه‌ها فاقد کلی فرم مدفوعی بودند و HPC در تمام نمونه‌ها کمتر از حد مجاز EPA بود. شاخص‌های LSI (۰/۳۴) و RSI (۵/۹۳) نشان‌دهنده پایداری آب و خورندگی بسیار کم بودند. نتیجه‌گیری: آب آشامیدنی شهر زنجان در سال ۱۴۰۳ از نظر فیزیکوشیمیایی و میکروبی در وضعیت مطلوب و ایمن برای مصرف انسانی قرار دارد. با این حال، پایش مستمر پارامترهای حساس مانند سختی، کلر باقیمانده و TDS، به‌ویژه با توجه به وابستگی به منابع زیرزمینی و تغییرات هیدروژئوشیمیایی، ضروری است. Background: Drinking water quality has a direct effect on public health. Given the heavy reliance of Zanjan city on groundwater resources and existing hydrogeological challenges, this study aimed to comprehensively assess the physicochemical and microbial quality of the city's drinking water in 2023–2024 and compare it with national and international standards. Materials and Methods: This descriptive-analytical study was conducted using official data from the Zanjan drinking water distribution network. Periodic sampling was performed from water sources and distribution points. Physicochemical parameters (such as turbidity, pH, TDS, hardness, and major ions) and microbial indicators (total coliforms, fecal coliforms, and HPC) were measured using standard methods and compared with national and WHO permissible limits. Corrosion indices (LSI and RSI) were also calculated. Results: The physicochemical quality of water complied with the standards for most parameters. Mean turbidity (0.47 NTU) was low, pH (6.6) was balanced, and TDS (367 mg/L) was favorable. However, total hardness was elevated in some samples, and residual chlorine concentration was at the lower desirable limit. Microbiologically, 100% of samples were free of fecal coliforms, and HPC in all samples was below the EPA limit. The LSI (0.34) and RSI (5.93) indicated water stability and very low corrosivity. Conclusion: The drinking water of Zanjan city in 2023–2024 was in a favorable and safe condition for human consumption in terms of physicochemical and microbial quality. Nevertheless, continuous monitoring of sensitive parameters such as hardness, residual chlorine, and TDS is essential, particularly given the dependence on groundwater and hydrogeochemical variations. Drinking water quality, Physicochemical monitoring, Microbial indicators, Groundwater, Zanjan city کیفیت آب آشامیدنی, پایش فیزیکوشیمیایی, شاخص‌های میکروبی, آب زیرزمینی, شهر زنجان 1 12 http://jehe.abzums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-83-4&slc_lang=fa&sid=1 2025/12/12 1404/9/21 2026/04/29 1405/2/9 Jalil Nassiri Master of Science in Environmental Health Engineering, Deputy of Health, Zanjan University of Medical Sciences, Zanjan, Iran جلیل نصیری 00319475328460010983 0009-0005-1331-1021 No کارشناس ارشد مهندسی بهداشت محیط، معاونت بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی زنجان، زنجان، ایران Ghasem Mohammadi Master of Science in Environmental Health Engineering, Deputy of Health, Zanjan University of Medical Sciences, Zanjan, Iran قاسم محمدی 00319475328460010984 0009-0007-3892-2691 No کارشناس ارشد مهندسی بهداشت محیط، معاونت بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی زنجان، زنجان، ایران Esrafil Asgari Associate Professor, Department of Environmental Health Engineering, School of Public Health, Zanjan University of Medical Sciences, Zanjan, Iran اسرافیل عسگری asgari.esrafil@zums.ac.ir 00319475328460010985 00319475328460010985 Yes دانشیار، گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی زنجان، زنجان، ایران Mohammad Naghiloo Master's student of Environmental Health Engineering, Student Research Committee, Zanjan University of Medical Sciences, Zanjan, Iran محمد نقیلو 00319475328460010986 0009-0000-0262-2602 No دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی بهداشت محیط، کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی زنجان، زنجان، ایران Adel Mirza Alizadeh Assistant Professor, Department of Food Safety and Hygiene, School of Public Health, Zanjan University of Medical Sciences, Zanjan, Iran عادل میرزاعلیزاده 00319475328460010987 00319475328460010987 No استادیار، گروه بهداشت و ایمنی مواد غذایی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی زنجان، زنجان، ایران Shahram Nazari Assistant Professor, Department of Environmental Health Engineering, Khalkhal University of Medical Sciences, Khalkhal, Iran شهرام نظری 00319475328460010988 00319475328460010988 No استادیار، گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده علوم پزشکی خلخال، خلخال، ایران

fa ارزیابی خطر بوم شناسی و غنی شدگی فلزات سنگین کادمیوم، سرب، روی و مس در خاک های سطحی مزارع کشاورزی شهر دارخوین زمینه و هدف: فلزات سنگین آلاینده­‌های پایداری هستند که در خاک تحرک بالایی دارند و وارد محصولات کشاورزی شده و انباشته می­شوند. این تحقیق با هدف ارزیابی خطر بوم­شناسی و غنی­‌شدگی فلزات سنگین کادمیوم، سرب، روی و مس خاک مزارع کشاورزی شهر دارخوین در سال ۱۴۰۴ انجام شد. مواد و روش­‌ها: نمونه‌­های خاک از مزارع روستاهای ام­الحجار، سگاره، ام­الغزلان و صلیحاویه تهیه شدند. در هر روستا ۴ مزرعه انتخاب و از هر مزرعه ۳ نمونه خاک نمونه‌­برداری شد. برای سنجش فلزات سنگین از دستگاه جذب اتمی Perkin Elmer مدل 900T ساخت کشور آمریکا استفاده گردید. یافته­ها: غلظت کادمیوم (۲/۲۶ میلی‌­گرم بر کیلوگرم)، سرب (۳۰/۵۱ میلی­‌گرم بر کیلوگرم)، روی (۱۵۷/۳۰ میلی­‌گرم بر کیلوگرم) و مس (۱۲۳/۰۳ میلی­‌گرم بر کیلوگرم) در خاک‌­های مزارع کشاورزی در ایستگاه ام­الغزلان نسبت به سایر ایستگاه‌­ها بالاتر بود (۰/۰۵>P). شاخص­های آلودگی منفرد فاکتور آلودگی (۱۱/۳۱)، فاکتور غنی شدگی (۱۰۸/۷۷)، شاخص زمین انباشت (۲/۹۱) و ریسک اکولوژیک (۳۳۹/۳۸) کادمیوم بالاتر از سایر فلزات در ایستگاه ام­الغزلان به دست آمد. الگوی مقادیر فاکتور آلودگی، فاکتور غنی شدگی و شاخص زمین انباشت فلزات به صورت کادمیوم > روی > مس > سرب بود، البته باید توجه داشت که درمورد مقادیر شاخص زمین انباشت در ایستگاه ام­الغزلان مس بالاتر از روی مشاهده شد. همچنین الگوی شاخص ریسک اکولوژیک فلزات به صورت کادمیوم > مس > سرب > روی به‌­دست آمد. پایین­‌ترین مقادیر فاکتور آلودگی، فاکتور غنی شدگی و شاخص زمین انباشت مربوط به فلز سرب به ترتیب ۱/۴۵، ۱۳/۹۱ و ۰/۰۵- در ایستگاه سگاره بود. نتیجه­‌گیری: با توجه به نتایج شاخص‌­های آلودگی خاک نظیر فاکتور غنی‌­شدگی، شاخص زمین انباشت و شاخص بار آلودگی، ورود فلزات سنگین سرب، کادمیوم، روی و مس تحت تاثیر فعالیت های انسانی بوده و خاک منطقه مورد مطالعه دارای آلودگی بالای فلزات سنگین می­‌باشد. پیشنهاد می­شود سایر فلزات سمی و عناصر کمیاب در خاک و درختان مناطق شهری و مسکونی شهر دارخوین و میدان نفتی دارخوین بررسی شوند. Background: Heavy metals are persistent pollutants that are highly mobile in soil and enter and accumulate in agricultural products. This study aimed to assess the ecological risk and enrichment of Cd, Pb, Zn and Cu in agricultural fields of Darkhovin city in 2025. Materials and Methods: Soil samples were collected from the farms of the villages of Umm al-Hajjar, Segara, Umm al-Ghazlan and Salihawiyyah. Four farms were selected in each village and three soil samples were taken from each farm. A Perkin Elmer model 900T atomic absorption spectrometer, manufactured in the United States, was used to measure heavy metals. Results: The concentrations of Cd (2.26 mg kg-1), Pb (30.51 mg kg-1), Zn (157.30 mg kg-1) and Cu (123.03 mg kg-1) in the soils of agricultural fields at Umm al-Ghazlan station were higher than at other stations (P<0.05). The individual pollution indices of CF (11.31), EF (108.77), Igeo (2.91) and Er (339.38) of Cd were higher than those of the other metals at Umm al-Ghazlan station. The pattern of CF, EF and Igeo of metals was as follows: Cd > Zn > Cu > Pb, of course, it should be noted that regarding Igeo ​​at Umm al-Ghazlan station, Cu was observed to be higher than Zn. Also, the pattern of Er of metals was as follows: Cd > Cu > Pb > Zn. The lowest values ​​of CF, EF and Igeo related to Pb were obtained at Segareh station, respectively, 1.45, 13.91 and -0.05. Conclusion: According to the results of soil pollution indices such as enrichment factor, Geoaccumulation index and pollution load index, the entry of heavy metals such as Pb, Cd, Zn and Cu is affected by human activities and the soil of the study area has high heavy metal pollution. It is suggested that other toxic metals and trace elements be investigated in the soil and trees of urban and residential areas of Darkhovin city and the Darkhovin oil field. Pollution load index, heavy metals, soil pollution, land accumulation index, ecological risk assessment شاخص بار آلودگی, فلزات سنگین, آلودگی خاک, شاخص زمین انباشت, ارزیابی خطر بوم شناسی 13 30 http://jehe.abzums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-855-3&slc_lang=fa&sid=1 2025/12/122026/02/18 1404/11/29 2026/04/292026/05/26 1405/3/5 Reza Salehi Department of Environment, Ahv.C., Islamic Azad University, Ahvaz, Iran رضا صالحی 00319475328460010981 0009-0006-1010-2862 No گروه محیط زیست، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران Azita Koushafar Department of Environment, Ahv.C., Islamic Azad University, Ahvaz, Iran آزیتا کوشافر azitakoosh1348@gmail.com 00319475328460010982 00319475328460010982 Yes گروه محیط زیست، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

fa ارزیابی شاخص تجمع زیستی هیدروکربن های آروماتیک چندحلقه ای در برگ درختان اوکالیپتوس (Eucalyptus microtheca) کارخانه فولاد خوزستان، شهر اهواز زمینه و هدف: هیدروکربن­‌های آروماتیک چندحلق‌ه­ای ترکیبات سمی و سرطان­زا برای انسان می‌­باشند که اغلب به‌دلیل فعالیت­‌های انسانی، افزایش شهرنشینی و پیشرفت صنایع وارد محیط­‌زیست می­شوند. این تحقیق با هدف اندازه­‌گیری و تعیین غلظت ترکیبات هیدروکربن‌های آروماتیک چندحلقه‌ای در برگ درخت اوکالیپتوس (Eucalyptus microtheca) ناحیه صنعتی کارخانه فولاد خوزستان شهر اهواز در سال ۱۴۰۱ انجام شد. مواد و روش­‌ها: در این تحقیق ۵۰ نمونه برگ درخت اوکالیپتوس محوطه کارخانه فولاد خوزستان شهر اهواز در فصل تابستان از ۵۰ نقطه نمونه برداری شد. برای سنجش ترکیبات آروماتیک چندحلقه ای در نمونه‌های خاک و برگ از روش کروماتوگرافی گازی ـ طیف‌سنجی جرمی GC/MS به وسیله دستگاه Thermo Fisher Scientific ساخت کشور آمریکا انجام شد. یافته‌­ها: مقادیر چولگی و کشیدگی ترکیبات هیدروکربن‌­های آروماتیک نشان داد که غلظت این ترکیبات در نمونه‌­های خاک و برگ درخت اوکالیپتوس در بازه ۲- و ۲ به دست آمد که نرمال بودند. میانگین غلظت ترکیبات Ant  و Ace در برگ درخت اوکالیپتوس به ترتیب ۵۵/۴۲ و ۴۷/۹۰ نانوگرم بر گرم به دست آمد که نسبت به سایر هیدروکربن­‌های آروماتیک چندحلق‌ه­ای بالاتر به دست آمد (۰/۰۵P<). بالاترین شاخص تجمع زیستی ترکیبات هیدروکربن‌­های آروماتیک چندحلق‌ه­ای برگ درختان اوکالیپتوس مربوط Ace و Nap به ترتیب ۰/۰۵۴ و ۰/۰۴۹ به دست آمد. نتیجه­‌گیری: به طور کلی نمی‌توان گونه اوکالیپتوس را برای ترکیبات هیدروکربن‌­های آروماتیک چندحلقه­‌ای را جزء گیاهان زیست ردیاب در نظر گرفت، زیرا شاخص تجمع زیستی ترکیبات هیدروکربن‌­های آروماتیک چندحلقه‌­ای برگ درختان اوکالیپتوس پایین تر از ۱ به دست آمد، بنابراین این گونه درختی توانایی قابل قبول و مناسب برای جذب و انتقال این نوع آلاینده ها را از خاک ندارد. Background: Polycyclic aromatic hydrocarbons are toxic and carcinogenic compounds for humans that often enter the environment due to human activities, increasing urbanization, and industrial development. This study aimed to measure and determine the concentration of polycyclic aromatic hydrocarbon compounds of the leaves (Eucalyptus microtheca) in the industrial area of ​​the Khuzestan Steel Company in Ahvaz in 2022. Materials and Methods: In this study, 50 leaf samples were collected from 50 points in the Khuzestan Steel Company in the summer with three replicates. To measure polycyclic aromatic compounds in the leaves, gas chromatography-mass spectrometry GC/MS was performed using a Thermo Fisher Scientific device made in the United States. Results: The skewness and kurtosis values ​​of aromatic hydrocarbon compounds showed that the concentrations of these compounds in the leaves were within the range of -2 and 2, indicating a normal distribution. The average concentrations of Ant and Ace compounds in the leaves were 55.42 and 47.90 ng g-1, respectively, which were higher than those of the other polycyclic aromatic hydrocarbons (P<0.05). The highest bioaccumulation index of polycyclic aromatic hydrocarbon compounds in the leaves was obtained for Ace and Nap, with values of 0.054 and 0.049, respectively. Conclusion: In general, Eucalyptus species cannot be considered as bio-tracer plants for polycyclic aromatic hydrocarbon compounds, because the bioaccumulation index of polycyclic aromatic hydrocarbon compounds in eucalyptus leaves was lower than 1, so this tree species does not have an acceptable and suitable ability to absorb and transfer these types of pollutants from the soil. Polycyclic aromatic hydrocarbons, Biological index, Eucalyptus microtheca, Leaves, Ahvaz Steel Company هیدروکربن های آروماتیک چندحلقه ای, شاخص زیستی, درخت اوکالیپتوس, برگ کارخانه فولاد اهواز 31 44 http://jehe.abzums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-916-2&slc_lang=fa&sid=1 2025/12/122026/02/182026/02/11 1404/11/22 2026/04/292026/05/262026/05/20 1405/2/30 Fatemeh Jafarian Department of Soil Sciences, Ahv.C., Islamic Azad University, Ahvaz, Iran فاطمه جعفریان 00319475328460011025 0009-0002-7772-4819 No ﮔﺮوه ﺧﺎک ﺷﻨﺎﺳﯽ، واﺣﺪ اﻫﻮاز، داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﯽ، اﻫﻮاز، ایﺮان khoshnaz Payandeh Research Group of Artificial Intelligence Application Development in Agriculture, Environment and Medicine, Ahv.C., Islamic Azad University, Ahvaz, Iran خوشناز پاینده payandeh426@gmail.com 00319475328460011026 00319475328460011026 Yes گروه پژوهشی توسعه کاربرد هوش مصنوعی در کشاورزی، محیط زیست و پزشکی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران Ahad Nazrapour Department of Geology, Ahv.C., Islamic Azad University, Ahvaz, Iran احد نظرپور 00319475328460011027 00319475328460011027 No گروه زمین‌شناسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران Ali Gholami Water Studies Research Center, Isf.C., Islamic Azad University, Isfahan, Iran علی غلامی 00319475328460011028 00319475328460011028 No مرکز تحقیقات مطالعات آب، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران Kamran Mohsenifar Department of Soil Sciences, Ahv.C., Islamic Azad University, Ahvaz, Iran کامران محسنی فر 00319475328460011029 00319475328460011029 No ﮔﺮوه ﺧﺎک ﺷﻨﺎﺳﯽ، واﺣﺪ اﻫﻮاز، داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﯽ، اﻫﻮاز، ایﺮان

fa نقش بیوفیلم‌های میکروبی و آنزیم‌های هیدرولازی-اکسیداتیو در تخریب زیستی میکروپلاستیک‌های خاک: پیشرفت‌های اخیر، راهبردهای نوظهور و چالش‌های پیش‌رو زمینه و هدف:  آلودگی خاک به میکروپلاستیک‌ها به‌عنوان یکی از مخازن اصلی تجمع این آلاینده‌ها، تهدیدی جدی برای امنیت غذایی و سلامت اکوسیستم‌های خشکی محسوب می‌شود. با توجه به ناکارآمدی روش‌های فیزیکی و شیمیایی در مقیاس بزرگ، این مطالعه مروری با هدف بررسی جامع مکانیسم‌های زیست‌پالایی میکروبی (قارچی، باکتریایی و ریزوباکتری‌های محرک رشد گیاه) در خاک‌های آلوده به میکروپلاستیک و شناسایی شکاف‌های پژوهشی موجود انجام شد. مواد و روش‌ها: این مطالعه یک مرور نظام‌مند بر اساس راهنمای پریزما ۲۰۲۰ است. جستجوی مقالات از سال ۲۰۱۰ تا ژانویه ۲۰۲۵ در پایگاه‌های داده Scopus، Web of Science و  PubMedبا کلیدواژه‌های مرتبط با تخریب میکروبی میکروپلاستیک‌ها در خاک انجام شد. پس از غربالگری اولیه ۱۵۲ رکورد و حذف موارد تکراری و نامرتبط، ۳۴ مقاله کلیدی بر اساس معیارهای ورود (مطالعات تجربی با تمرکز بر مکانیسم‌های آنزیمی و میکروبی در خاک) انتخاب و تحلیل شدند. یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که قارچ‌ها (مانند Aspergillus spp.) از طریق آنزیم‌های اکسیداتیو (لاکاز، پراکسیداز) و باکتری‌ها (مانند Bacillus spp. و Pseudomonas spp.) از طریق هیدرولازها (لیپاز، استراز) و تشکیل بیوفیلم، قادر به دپلیمریزاسیون پلیمرهای مقاوم نظیر پلی‌اتیلن و پلی‌استایرن هستند. ریزوباکتری‌های محرک رشد گیاه علاوه بر تجزیه میکروپلاستیک‌ها، از طریق بهبود جذب عناصر غذایی به کاهش تنش گیاهی کمک می‌کنند. با این حال، شکاف عمیقی میان موفقیت‌های آزمایشگاهی و کارایی میدانی به دلیل عوامل محدودکننده‌ای نظیر pH خاک، نوسانات رطوبتی و رقابت میکروبی وجود دارد. نتیجه‌گیری: زیست‌پالایی میکروبی رویکردی نویدبخش با اثرات زیست‌محیطی نسبتاً کمتر نسبت به روش‌های شیمیایی برای پاکسازی خاک از میکروپلاستیک‌ها محسوب می‌شود، هرچند مقیاس‌پذیری و پایداری عملکرد آن در بازه‌های زمانی طولانی همچنان نیازمند شواهد تجربی بیشتری است. پژوهش‌های آینده باید بر توسعه کنسرسیوم‌های میکروبی مهندسی‌شده، بهینه‌سازی شرایط ریزوسفر و ارزیابی‌های میدانی بلندمدت متمرکز شوند تا میزان واقعی کاربردپذیری این فناوری در مدیریت آلودگی خاک با دقت بیشتری مشخص گردد. Background: Soil contamination by microplastics (MPs) poses a serious threat to terrestrial ecosystem health and global food security, with soil acting as one of the primary sinks for these pollutants. Given the limited large-scale efficacy of conventional physicochemical remediation methods, this systematic review aims to comprehensively examine microbial bioremediation mechanisms—fungal, bacterial, and those mediated by plant growth-promoting rhizobacteria (PGPR)—in MP-contaminated soils, while identifying key research gaps. Materials and Methods: This systematic review was conducted in accordance with the PRISMA 2020 guidelines. A literature search was performed across the Scopus, Web of Science, and PubMed databases for studies published between 2010 and January 2025, using keywords related to microbial degradation of MPs in soil ecosystems. After screening 152 initial records and removing duplicate and irrelevant entries, 34 key articles meeting the inclusion criteria—experimental studies focused on enzymatic and microbial mechanisms in soil—were selected for in-depth analysis. Results: The findings indicate that fungi (e.g., Aspergillus spp.) rely on oxidative enzymes such as laccase and peroxidase, whereas bacteria (e.g., Bacillus spp. and Pseudomonas spp.) employ hydrolytic enzymes (lipase, esterase) together with biofilm formation to depolymerize recalcitrant polymers such as polyethylene and polystyrene. PGPR appear to serve a dual function, contributing to MP degradation while also enhancing plant nutrient uptake and stress tolerance. Nevertheless, a substantial gap remains between laboratory-scale efficacy and field-scale performance, largely attributable to environmental variables such as soil pH, moisture fluctuations, and microbial competition. Conclusion: Microbial bioremediation appears to be a promising approach with comparatively lower environmental impact than chemical remediation methods for addressing soil MP pollution, although its scalability and long-term stability require further empirical validation. Future research should prioritize the development of engineered microbial consortia, optimization of rhizosphere conditions, and long-term field trials to more accurately determine the practical applicability of this technology for soil pollution management. Microplastics, Soil Bioremediation, Microbial Degradation, Plant Growth-Promoting Rhizobacteria (PGPR), Emerging Contaminants میکروپلاستیک, زیست‌پالایی خاک, تجزیه میکروبی, ریزوباکتری‌های محرک رشد گیاه, آلاینده‌های نوظهور 45 65 http://jehe.abzums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-961-1&slc_lang=fa&sid=1 2025/12/122026/02/182026/02/112026/04/18 1405/1/29 2026/04/292026/05/262026/05/202026/06/3 1405/3/13 Hojjat Nadimi Department of Environmental Health Engineering, School of Public Health, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran حجت ندیمی h_nadimi@razi.tums.ac.ir 00319475328460011016 00319475328460011016 Yes گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Fatemeh Mortezazadeh Department of Environmental Health Engineering, School of Public Health, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran فاطمه مرتضی زاده 00319475328460011017 00319475328460011017 No گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Allahbakhsh Javid Department of Environmental Health Engineering, School of Public Health, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran اله بخش جاوید 00319475328460011018 00319475328460011018 No گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Mohammad Hadi Dehghani Department of Environmental Health Engineering, School of Public Health, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran محمدهادی دهقانی 00319475328460011019 00319475328460011019 No گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران

fa ارزیابی تطبیقی راهکارهای کنترل ریزگرد در مناطق خشک ایران: مروری بر نقش آبخیزداری و پیامدهای سلامت زمینه: طوفان‌های ریزگرد و ذرات معلق، چالش‌های بزرگ زیست‌محیطی و بهداشتی در مناطق خشک ایران هستند که به تخریب خاک، کاهش پایداری اکوسیستم و بیابان‌زایی می‌انجامند. این مرور نظام‌مند، اثربخشی راهکارهای کنترل ریزگرد را با تأکید بر مدیریت جامع آبخیز مقایسه کرده است. مواد و روش‌ها: بر اساس دستورالعمل PRISMA 2020، پایگاه‌های SID، مگیران، سیویلیکا، PubMed، ScienceDirect، Scopus  و Google Scholar با کلیدواژه‌های «ریزگرد»، «مدیریت آبخیز» و «سلامت» جستجو شد. از ۲۴۷ منبع، ۳۵ مقاله معتبر وارد تحلیل شدند. اقدامات به چهار گروه زیستی (گیاهان مقاوم)، مکانیکی (مالچ و بادشکن)، مدیریتی (قرق و تغییر کاربری) و آبخیزداری (کنترل رواناب، حفاظت آب‌خاک و احیای پوشش) تقسیم و از نظر هزینه، کارایی، پایداری و پیامدهای سلامت مقایسه شدند. یافته‌ها: اقدامات آبخیزداری، به‌ویژه مدیریت رواناب و احیای پوشش با گونه‌های بومی مقاوم (تاغ، گز، قره‌داغ)، در تثبیت کانون‌های ریزگرد، افزایش رطوبت خاک و تاب‌آوری اکوسیستم مؤثر بودند. در مقایسه با مالچ‌های شیمیایی، رویکردهای آبخیز پایداری بیشتر و عوارض کمتری بر سلامت و محیط داشتند. مواجهه با ریزگرد با افزایش ۲۳ تا ۴۰ درصدی بیماری‌های تنفسی (آسم، برونشیت مزمن) و تشدید بیماری‌های قلبی‑عروقی همراه بود. نتیجه‌گیری: مدیریت جامع آبخیز، پایدارترین و کم‌خطرترین راهبرد کنترل ریزگرد در ایران است. بازنگری سیاست‌ها در غرب و جنوب‌غرب، تقویت همکاری‌های فرامرزی و دیپلماسی آب با کشورهای همسایه برای کاهش منابع گردوغبار و حفظ سلامت عمومی ضروری است. Background: Dust storms and particulate matter are major environmental and health threats in Iran's arid regions, causing soil degradation, ecosystem instability, and land loss. This systematic review compared the effectiveness and health impacts of dust mitigation strategies, focusing on integrated watershed management. Methods: Following PRISMA 2020 guidelines, we systematically searched SID, Magiran, Civilica, PubMed, ScienceDirect, Scopus, and Google Scholar using keywords "Dust," "Watershed Management," and "Health." From 247 initial records, 35 peer‑reviewed articles met inclusion criteria. Interventions were classified as biological (drought‑tolerant vegetation), mechanical (mulches, windbreaks), managerial (grazing exclusion, land‑use change), and watershed‑based (runoff control, soil‑water conservation, vegetation restoration). These were compared for cost, efficacy, sustainability, and health consequences. Results: Watershed interventions, especially runoff management and restoration with native species like Haloxylon, Tamarix, and Nitraria, effectively stabilized dust sources, increased soil moisture, enhanced vegetation, and boosted ecosystem resilience. Compared to chemical mulching, watershed approaches showed greater long‑term sustainability and fewer adverse health/ecological effects. Dust exposure was linked to a 23–40% rise in respiratory diseases (asthma, chronic bronchitis) and exacerbation of cardiovascular conditions. Conclusion: Integrated watershed management is one of the most sustainable and least harmful dust‑control strategies for Iran. The findings urge policy revision in western/southwestern Iran, promotion of ecosystem‑based transboundary cooperation, and stronger water diplomacy with neighboring countries to address dust sources and protect public health. Dust, Air Pollution, Watershed Management, Health Consequences ریزگرد, آلودگی هوا, آبخیزداری, پیامدهای سلامت 66 85 http://jehe.abzums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-970-1&slc_lang=fa&sid=1 2025/12/122026/02/182026/02/112026/04/182026/04/20 1405/1/31 2026/04/292026/05/262026/05/202026/06/32026/05/31 1405/3/10 Mohammad Reza Sheykh Rabiee Department of Agriculture and Natural Resources, University of Applied Science and Technology, Tehran, Iran محمدرضا شیخ ربیعی rabiee@uast.ac.ir 00319475328460011003 00319475328460011003 Yes گروه کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه جامع علمی ـ کاربردی ، تهران، ایران Reza Gholamnia Department of Health, Safety and Environment (HSE), School of Public Health and Safety, Shahid Beheshti University of Medical Sciences, Tehran, Iran رضا غلام نیا 00319475328460011004 00319475328460011004 No گروه سلامت، ایمنی و محیط زیست (HSE ) دانشکده بهداشت و ایمنی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران

fa فایکونانوجاذب پلیمری بیوکامپوزیتی پایه مگنتیت به‌منظور کنترل یوتریفیکاسیون و حذف همزمان آلاینده‌های فسفاته و نیتراته از آب و پساب صنایع شیلاتی زمینه و هدف: امروزه افزایش غلظت یون‌های نیترات و فسفات در منابع آبی، به‌دلیل مصرف بی‌رویه کودهای کشاورزی و تصفیه ناکافی فاضلاب، به یک چالش جدی زیست‌محیطی بدل شده است. لذا ساخت نانوفیلم‌های جاذب بیوکامپوزیتی پایه مگنتیت برای حذف یون‌های فسفات، نیترات و نیتریت از آب، هدفگیری این تحقیق شد. مواد و روش ها: به منظور سنتز نانوفیلم‌ها، از نانوذرات اکسیدآهن مگنتیت فایکوسنتز شده توسط  جلبک ‌سبز (Ulva prolifera)، در طیف غلظتی (۰/۳۷۵-۶ گرم) و غنی شده توسط اسانس رزماری، عسل و پلی‌اتیلن‌گلیکول استفاده شد. سپس این محلول، طی فرآیند کوپلیمریزاسیون با ماتریکس پلیمری آلژینات سدیم-گلیسرول۳۰% تلفیق شده و نانوجاذب‌ بیوکامپوزیتی تولید گردید. صحت فرآیند سنتز، توسط آنالیز‌های PSA، ZP، AFM،XRD ، VSM، TGA/DTA، BET و آزمون قابلیت کشسانی ارزیابی شده و کارایی موثر نانوجاذب‌ها در حذف آلاینده‌های فسفاته و نیتراته (با غلظت ۲۵mg/l) در بازه زمانی ۶۰ دقیقه سنجش گردید. یافته‌ها: نتایج نشان داد، شاخص کارایی جذب یون‌های آلاینده، تابع روندی وابسته به دوز مصرفی جاذب، زمان مواجهه با آلاینده‌، ظرفیت تعادلی جذب و پارامترهای محیطی شوری و دما بوده است. از نظر سینتیک، فرآیند حذف هر سه نوع آلاینده، تابع مدل جذبی شبه‌مرتبه اول بوده، ولیک برازش ایزوترم‌ جذب برای فسفات، از مدل‌ تک لایه و برای نیترات و نیتریت، از هر دو الگوی تک‌لایه و چندلایه تبعیت نمود.  نتیجه‌گیری: نظر به حذف کارآمد آلاینده‌های مرسوم صنایع آبزی‌پروری توسط این نانوجاذب، تسهیل فرآیند زدایش جاذب بنابر قابلیت‌های مغناطش‌پذیری القایی و ماهیت زیست سازگاری، چشم‌انداز روشنی برای تولید این محصول در قالب نانوفیلترهای تصفیه آب متصور می‌گردد. Background: Rising nitrate and phosphate levels in water bodies—driven by excessive agricultural fertilizer use and inadequate wastewater treatment—have become a serious environmental concern. This study aimed to develop magnetite-based bio-composite nanofilms for the efficient removal of phosphate, nitrate, and nitrite ions from water. Materials and Methods: Magnetite iron oxide nanoparticles were phycosynthesized using the green alga Ulva prolifera, enriched with rosemary essential oil, honey, and polyethylene glycol, and tested at concentrations ranging from 0.375 to 6 g. The resulting solution was copolymerized with a sodium alginate–30% glycerol polymer matrix to produce bio-composite nanoadsorbents. Synthesis was confirmed via PSA, ZP, AFM, XRD, VSM, TGA/DTA, BET, and elasticity testing. Removal efficiency for phosphate and nitrate (initial concentration 25 mg/L) was assessed over 60 minutes. Results: Adsorption efficiency depended on adsorbent dosage, exposure time, equilibrium adsorption capacity, salinity, and temperature. Kinetically, the removal of all three contaminants followed a pseudo-first-order model. Isotherm fitting showed that phosphate adsorption followed a monolayer model, while nitrate and nitrite adsorption fitted both monolayer and multilayer models. Conclusion: Given the efficient removal of common aquaculture pollutants, easy magnetic separation, and biocompatibility, this nanoadsorbent offers a promising basis for developing nanofilter water treatment systems. Nano-adsorbent, Green algae, Iron nanoparticles, Biocomposite, Phosphate/Nitrate removal, Aquatic ecosystem نانوجاذب, جلبک سبز, نانوذرات آهن, بیوکامپوزیت, حذف نیترات/فسفات, اکوسیستم آبی 86 112 http://jehe.abzums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-955-1&slc_lang=fa&sid=1 2025/12/122026/02/182026/02/112026/04/182026/04/202026/02/21 1404/12/2 2026/04/292026/05/262026/05/202026/06/32026/05/312026/05/17 1405/2/27 Sakineh Mashjoor Marine Pharmaceutical Science Research Center, Ahvaz Jundishapur University of Medical Sciences, Ahvaz, Iran سکینه مشجور mashjoor.s@gmail.com 00319475328460011032 00319475328460011032 Yes مرکز تحقیقات علوم دارویی دریایی، دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز، اهواز، ایران Zohreh Rahimi Department of Fisheries, Faculty of Marine Sciences and Technology, University of Hormozgan, Bandar Abbas, Iran زهره رحیمی 00319475328460011033 00319475328460011033 No گروه شیلات، دانشکده علوم و فنون دریایی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران Mohammad Reza Shushizadeh Marine Pharmaceutical Science Research Center, Ahvaz Jundishapur University of Medical Sciences, Ahvaz, Iran محمدرضا شوشی زاده 00319475328460011034 00319475328460011034 No مرکز تحقیقات علوم دارویی دریایی، دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز، اهواز، ایران Abolfazl Naji Department of Fisheries, Faculty of Marine Sciences and Technology, University of Hormozgan, Bandar Abbas, Iran ابوالفضل ناجی 00319475328460011035 00319475328460011035 No گروه شیلات، دانشکده علوم و فنون دریایی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران Hadi Farahani Research Institute of Petroleum Industry, Tehran, Iran هادی فراهانی 00319475328460011036 00319475328460011036 No پژوهشگاه صنعت نفت، تهران، ایران

fa مرور روایتی فرآیندهای اکسیداسیون پیشرفته مبتنی بر ازن در تصفیه فاضلاب زمینه و هدف: افزایش آلاینده‌های آلی دیرتجزیه‌پذیر در منابع آبی، ضرورت به‌کارگیری فناوری‌های تصفیه پیشرفته را بیش از پیش آشکار ساخته است. فرآیندهای اکسیداسیون پیشرفته مبتنی بر ازن به‌عنوان یکی از راه‌حل‌ها موثر وپایدار مطرح می‌باشند. این مطالعه با هدف ارزیابی نقادانه کارایی این فرآیندها و مقایسه پیشرفت‌های جهانی با وضعیت کنونی ایران انجام شده است. مواد و روش‌ها: این مرور روایی با جستجوی نظام‌مند در پایگاه‌های  ScienceDirect، PubMed،  Web of Science و Scopus  با کلیدواژه‌های مرتبط با فاضلاب، اکسیداسیون پیشرفته، ازن و ایران انجام شد. از میان ۱۷۸ مقاله بازیابی‌شده در بازه زمانی ۲۰۱۰ تا اوایل ۲۰۲۶، پس از غربالگری، ۸۳ مطالعه اصیل داوری‌شده با معیارهای ورود مطابقت داشته و تحلیل گردیدند. یافته‌ها: فرآیندهای اکسیداسیون پیشرفته مبتنی بر ازن، شامل ازن‌زنی تنها، ازن/پراکسید هیدروژن، ازن/فرابنفش، ازن‌زنی کاتالیستی، ازن/پرسولفات، الکترو-پراکسِن و سامانه‌های ترکیبی به‌کمک کاویتاسیون، از طریق سازوکار دوگانه اکسیداسیون مستقیم و تولید رادیکال‌های رادیکال‌های هیدروکسیل و سولفات ، راندمان حذف بیش از ۹۰ تا ۱۰۰ درصد را برای ترکیبات دارویی، رنگ‌ها و آفت‌کش‌ها حاصل می‌نمایند. سامانه‌های ترکیبی در مقایسه با ازن‌زنی تنها، سینتیک واکنش را ۲ تا ۱۰ برابر افزایش و مصرف ازن را ۳۰ تا ۷۰ درصد کاهش می‌دهند، ضمن آنکه زیست‌تجزیه‌پذیری پساب را بهبود بخشیده و تشکیل محصولات جانبی سمی را به حداقل می‌رسانند. فناوری‌های نوینی مانند نانوحباب‌های ازن و کاویتاسیون، انتقال جرم و مقرون‌به‌صرفگی را ارتقا می‌دهند. در ایران، مطالعات پایلوت عملکرد فنی قابل‌قیاسی با معیارهای جهانی نشان می‌دهند، اما پذیرش مقیاس کامل به دلیل تقاضای بالای انرژی (۲۰-۱۲ کیلووات‌ساعت به ازای هر کیلوگرم ازن)، ضعف چارچوب‌های نظارتی و کمبود زیرساخت‌ها محدود مانده است. نتیجه‌گیری: فرآیندهای اکسیداسیون پیشرفته مبتنی بر ازن، فناوری‌ای مؤثر، چندمنظوره و به‌طور فزاینده‌ای پایدار برای تصفیه پیشرفته فاضلاب و بازاستفاده از آب هستند. پر کردن شکاف‌های پژوهشی در پایش سمیت بلندمدت، تدوین پروتکل‌های استاندارد و ارزیابی اقتصادی، همراه با مشوق‌های سیاستی، می‌تواند نقشی محوری در ارتقای کیفیت منابع آب در ایران و جهان ایفا نماید. Background: The increasing presence of recalcitrant organic pollutants in wastewater necessitates advanced treatment technologies capable of achieving thorough degradation. Ozone-based advanced oxidation processes (O3-based AOPs) have emerged as promising and increasingly sustainable solutions for this purpose. This narrative review critically evaluates their application and effectiveness, comparing global advancements with the current status and specific challenges observed in Iran. Materials and Methods: A narrative review was conducted using systematic literature searches in ScienceDirect, PubMed, Web of Science, and Scopus, employing keywords related to wastewater treatment, advanced oxidation processes, ozone, and Iran. Of 178 articles retrieved (published between 2010 and 2025), 83 original peer-reviewed studies met the inclusion criteria following title/abstract and full-text screening and were included in the final analysis. Results: O3-based AOPs—including standalone ozonation, O3/H2O2, O3/UV, catalytic ozonation, O3/persulfate, electro-peroxone, and cavitation-assisted hybrid systems—achieved removal efficiencies of 90–100% for pharmaceuticals, dyes, and pesticides, primarily through the dual mechanism of direct molecular ozone attack combined with indirect oxidation via hydroxyl (•OH) and sulfate (SO4•⁻) radicals. Hybrid configurations generally outperformed standalone ozonation, with reaction rate constants increasing 2- to 10-fold and ozone consumption reduced by 30–70%, alongside improved biodegradability and reduced formation of toxic by-products. Emerging approaches such as ozone nanobubbles and cavitation-assisted systems further enhanced mass transfer efficiency and cost-effectiveness. In Iran, pilot-scale studies reported technical performance broadly comparable to international findings; however, full-scale implementation remains constrained by high energy demand (12–20 kWh/kg O3), limited regulatory frameworks, and inadequate infrastructure. Conclusion: Ozone-based AOPs represent effective and versatile technologies with growing potential for sustainable wastewater treatment and water reuse. Addressing existing research gaps—particularly regarding long-term toxicity monitoring, standardized experimental protocols, and comprehensive economic assessment—together with targeted policy support, could accelerate their broader adoption in addressing water quality challenges in Iran and globally. Wastewater Treatment, Oxidation-Reduction, Ozone, Water Pollutants تصفیه فاضلاب, رادیکال‌های هیدروکسیل, آلاینده‌های نوظهور, ازن زنی 113 130 http://jehe.abzums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-961-2&slc_lang=fa&sid=1 2025/12/122026/02/182026/02/112026/04/182026/04/202026/02/212026/04/25 1405/2/5 2026/04/292026/05/262026/05/202026/06/32026/05/312026/05/172026/06/7 1405/3/17 Hojjat Nadimi Department of Environmental Health Engineering, School of Public Health, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran حجت ندیمی hojat.nadimi2910@gmail.com 00319475328460011010 00319475328460011010 Yes گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Fatemeh Mortezazadeh Department of Environmental Health Engineering, School of Public Health, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran فاطمه مرتضی زاده 00319475328460011011 00319475328460011011 No گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Mahdi Ahmadi Nasab Department of Environmental Health Engineering, School of Public Health, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran مهدی احمدی نسب 00319475328460011012 00319475328460011012 No گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Fazlollah Changani Department of Environmental Health Engineering, School of Public Health, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran فضل اله چنگانی 00319475328460011013 0009-0006-9086-3230 No گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران

fa پایش زیستی و تعیین منشاء غلظت فلزات سنگین( سرب، کروم، مس و نیکل) در نواحی شهری و صنعتی شهر یاسوج با استفاده از برگ درخت چنار (Platanus orientalis) و تحلیل مولفه های اصلی (PCA) زمینه و هدف: امروزه به دنبال سمیت و خطرات اکولوژیکی فلزات سنگین در محیط­‌های انسانی، سنجش غلظت و تعیین منشاء آنها بسیار ضروری است. از این‌رو در مطالعه حاضر به تعیین منشاء و پایش زیستی غلظت فلزات سنگین (سرب، کروم، مس و نیکل) در نواحی شهری و صنعتی با استفاده از برگ درخت چنار(Platanus orientalis) و  ارزیابی خطر اکولوژیکی فلزات در خاک‌های سطحی شهر یاسوج پرداخته شد. مواد و روش­‌ها: نمونه­‌برداری از برگ درخت چنار(Platanus orientalis) در ده منطقه شهری و چهار شهرک صنعتی به همراه خاک این نواحی (در مجموع  ۴۶ ایستگاه) صورت گرفت. پس از آماده سازی و هضم اسیدی نمونه‌­ها، غلظت فلزات سنگین با استفاده از دستگاه جذب اتمی تعیین گردید. همچنین جهت تعیین مشناء فلزات سنگین برگ درخت چنار در دو منطقه شهری و صنعتی، از آنالیز تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) استفاده شد. یافته­‌ها؛ روند تغییرات میانگین کلی غلظت فلزات سنگین برگ در نواحی شهری و صنعتی یکسان و به صورت کروم > سرب >مس > نیکل مشاهده شد. در نواحی صنعتی و شهری به ترتیب میزان غلظت فلزات کروم (۱۵/۱۹±۳۱/۰۳، ۱۰/۰۹±۲۸/۸۹)، سرب (۱۴/۷۹±۲۳/۶۴، ۲/۸۱±۱۱/۲۰)، مس (۶/۱۸±۱۴/۴۶، ۴/۱۰±۶/۳۲) و نیکل (۴/۹۳±۸/۳۲، ۲/۸۲±۵/۰۷) میلی‌گرم بر کیلوگرم بدست آمد. ریسک اکولوژیکی فلزات بیانگر وضعیت آلودگی پایین خاک بود. یافته‌­ها نشان شاخص تغلیظ جامع فلزات (CBCI) در محدوده ۰/۱۰ ( ایستگاه شاهد) و ۰/۷۷ (نواحی آلوده) اندازه‌­گیری گردید و بیشرین مقادیر شاخص تجمع فلز(MAI) به میزان ۹/۱۰ در نواحی شهری بدست آمد. نتایج تحلیل مولفه‌­های اصلی (PCA) نشان داد غلظت فلزات سنگین در دو ناحیه شهری و صنعتی دارای همپوشانی قابل توجهی بوده است و باتوجه مولفه اول تحلیل PCA فلزات نیکل کروم و براساس مولفه دوم فلزات سرب و مس دارای منشاء به هم مرتبط هستند. نتیجه‌­گیری؛ براساس یافته­‌ها می­توان نتیجه گرفت توزیع مکانی فلزات تجمع یافته در برگ درخت چنار و خاک‌های سطحی نواحی مختلف شهر یاسوج بسته به منشاء آلایندگی، نوع و میزان فعالیت‌های انسانی محلی و شدت حمل و نقل متفاوت می باشد. علاوه بر این نتایج تحلیل مولفه­های اصلی (PCA) می­توان گفت غلظت فلزات سنگین در برگ چنار در دو ناحیه شهری و صنعتی دارای منشاء منشاء تقریبـاً یکسـان می‌­باشند این همبستگی عمدتا، ناشی از انتشار ترافیکی، صنعت حمل و نقل و صنایع مرتبط با مصرف سوخت‌­های فسیلی می‌باشد. Background: Nowadays, due to the toxicity and ecological risks of heavy metals in anthropogenic environments, it is essential to measure their concentrations and determine their sources. Therefore, in the present study, the source and biological monitoring of heavy metal concentrations (Pb, Cr, Cu and Ni) in urban and industrial areas were determined using the leaves of Platanus orientalis, Additionally, the ecological risk of these metals in the surface soils of Yasouj city was evaluated. Matherials and Methods: Sampling of Platanus orientalis leaves was conducted in ten urban areas and four industrial towns along with the soil of these areas (at a total of 46 stations). After preparation and acid digestion of the samples, the concentration of heavy metals was determined using an atomic absorption spectrometer. Also, principal component analysis (PCA) was used to determine the heavy metal concentrations in Platanus orientalis leaves in two urban and industrial areas. Results: The overall mean concentration trend of heavy metals in leaves was observed to be the same in both urban and industrial areas, following the order Cr > Pb > Cu > Ni. In industrial and urban areas, the concentrations of Cr (31.03±15.19, 28.89±10.09), Pb (23.64±14.79, 20.11±2.81), Cu (14.46±18.6, 32.6±10.4) and Ni (8.32±4.93, 27.07±5.82) mg/kg were obtained, respectively. The ecological risk of metals indicated a low level of soil contamination level. The findings showed that the Comprehensive Bio-concentration Index (CBCI) of metals was measured in the range of 0.10 (control station) and 0.77 (polluted areas), and the highest values of the metal accumulation index (MAI) were obtained at 10.9 in urban areas. The results of principal component analysis (PCA) showed that the concentrations of heavy metals in the two urban and industrial areas had a significant overlap, and according to the first component of the PCA analysis, Ni and Cr, and based on the second component, Pb and Cu metals originated from related sources. Conclusion: Based on the findings, it can be concluded that the spatial distribution of metals accumulated in Platanus orientalis leaves and the surface soils of different areas of Yasuj city varies depending on the source of pollution, the type and amount of local human activities, and the intensity of transportation. In addition, the results of PCA show that the concentrations of heavy metals in Platanus orientalis leaves in both urban and industrial areas have approximately the same origin. This correlation is mainly due to traffic emissions, transportation industry, and industries related to fossil fuel consumption. Biomonitoring, Heavy Metals, Principal Component Analysis (PCA), Comprehensive Bio-concentration Indix (CBCI), Metal Accumulation Index (MAI), Yasuj City پایش زیستی, فلزات سنگین, تحلیل مولفه‌های اصلی (PCA), شاخص های تغلیظ جامع فلزات(CBCI) و شاخص تجمع فلز (MAI), شهر یاسوج 131 152 http://jehe.abzums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-823-2&slc_lang=fa&sid=1 2025/12/122026/02/182026/02/112026/04/182026/04/202026/02/212026/04/252026/01/30 1404/11/10 2026/04/292026/05/262026/05/202026/06/32026/05/312026/05/172026/06/72026/06/3 1405/3/13 Masoud Hatami-Manesh PhD in Environmental Pollution, General Department of Environmental Protection of Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province, Monitoring and Laboratory Department, Yasuj, Iran مسعود حاتمی منش masoud_hatami68@yahoo.com 00319475328460011014 00319475328460011014 Yes دکتری آلودگی های محیط زیست، اداره کل حفاظت محیط زیست استان کهگیلویه و بویراحمد، اداره پایش و آزمایشگاه، یاسوج، ایران Ali Moradi Department of Agronomy and Plant Breeding, Faculty of Agriculture, Yasouj University, Yasouj, Iran علی مرادی 00319475328460011015 00319475328460011015 No گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران