دوره 13، شماره 4 - ( 12-1404 )
جلد 13 شماره 4 صفحات 411-393 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Nazari H, Sobhanardakani S. Assessment and prioritization of environmental risks in the Western oil and gas industries using fuzzy AHP (FAHP). J Environ Health Eng 2026; 13 (4) :393-411
URL: http://jehe.abzums.ac.ir/article-1-1143-fa.html
URL: http://jehe.abzums.ac.ir/article-1-1143-fa.html
نظری حمیدرضا، سبحان اردکانی سهیل. ارزیابی و اولویتبندی ریسکهای محیطزیستی در صنایع نفت و گاز غرب با استفاده از روش AHPفازی (FAHP). مجله مهندسی بهداشت محیط. 1404; 13 (4) :393-411
1- کارشناس ارشد مهندسی ایمنی، بهداشت و محیط زیست، گروه محیط زیست، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران
2- دکترای تخصصی علوم محیط زیست، استاد گروه محیط زیست، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران ،s_sobhan@iau.ac.ir
2- دکترای تخصصی علوم محیط زیست، استاد گروه محیط زیست، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران ،
چکیده: (28 مشاهده)
زمینه و هدف: صنایع نفت و گاز بهعنوان بزرگترین بخش تولید انرژی در جهان، همواره با چالشهای محیطزیستی زیادی مواجه بودهاند که میتواند پیامدهای نامطلوبی برای سلامت انسان و بومسازگانهای طبیعی بهدنبال داشته باشد. در نتیجه، این پژوهش با هدف ارزیابی و رتبهبندی ریسکهای محیطزیستی در صنایع نفت و گاز غرب انجام شد.
مواد و روشها: در این پژوهش توصیفی، با استفاده از روشAHP فازی (FAHP)، برای شناسایی و وزندهی ریسکهای محیطزیستی در منطقه مورد مطالعه، نسبت به شناسایی و اولویتدهی به معیارها و زیرمعیارهای مورد مطالعه شامل آلودگی هوا، آلودگی آب، آلودگی خاک، تخریب زیستگاهها، آلودگی صوتی، ریسکهای طولانیمدت و پسماندهای صنعتی با استفاده از نظرات ۳۰متخصص HSE، محیطزیست و صنایع نفت و گاز در منطقه غرب ایران شناسایی و اقدام شد. بدین منظور، دادهها توسط پرسشنامه مقایسه زوجی فازی جمعآوری و سپس با استفاده از روش AHP فازی تحلیل شدند. برای پردازش آماری دادهها نیز از نسخه ۲۰ نرمافزار SPSS استفاده شد.
یافتهها: نتایج نشان داد که به استثنای دو مورد که پس از اصلاح، سازگاری لازم را کسب کردند، همه ماتریسها از ۰/۱ CR ≤ برخوردار بودند که این موضوع اعتبار بالای نتایج و دقت روش بهکارگرفتهشده را نشان داد. همچنین، «نشت مواد شیمیایی در آب»، «عناصر سمی در خاک»، و «تخریب بومسازگانهای جنگلی»، از بیشترین وزن و اهمیت در میان ریسکهای محیطزیستی برخوردار بودند.
نتیجهگیری: نتایج نشان داد که با تعیین اولویتهای مدیریتی، میتوان نسبت به تخصیص بهینه منابع، ارایه راهکارهای کاهشی مؤثر برای هر ریسک و طراحی برنامههای نظارتی و اجرایی بر اساس اهمیت نسبی هر ریسک اقدام کرد. لذا، برای مدیریت بهینه ریسکهای شناسایی شده، نسبت به پایش منظم و سیستماتیک منابع آبی و خاکی، کاهش فعالیتهای عمرانی در مناطق جنگلی و زیستگاههای حساس و الزام نصب سیستمهای ضدنشت در خطوط لوله توصیه میشود.
مواد و روشها: در این پژوهش توصیفی، با استفاده از روشAHP فازی (FAHP)، برای شناسایی و وزندهی ریسکهای محیطزیستی در منطقه مورد مطالعه، نسبت به شناسایی و اولویتدهی به معیارها و زیرمعیارهای مورد مطالعه شامل آلودگی هوا، آلودگی آب، آلودگی خاک، تخریب زیستگاهها، آلودگی صوتی، ریسکهای طولانیمدت و پسماندهای صنعتی با استفاده از نظرات ۳۰متخصص HSE، محیطزیست و صنایع نفت و گاز در منطقه غرب ایران شناسایی و اقدام شد. بدین منظور، دادهها توسط پرسشنامه مقایسه زوجی فازی جمعآوری و سپس با استفاده از روش AHP فازی تحلیل شدند. برای پردازش آماری دادهها نیز از نسخه ۲۰ نرمافزار SPSS استفاده شد.
یافتهها: نتایج نشان داد که به استثنای دو مورد که پس از اصلاح، سازگاری لازم را کسب کردند، همه ماتریسها از ۰/۱ CR ≤ برخوردار بودند که این موضوع اعتبار بالای نتایج و دقت روش بهکارگرفتهشده را نشان داد. همچنین، «نشت مواد شیمیایی در آب»، «عناصر سمی در خاک»، و «تخریب بومسازگانهای جنگلی»، از بیشترین وزن و اهمیت در میان ریسکهای محیطزیستی برخوردار بودند.
نتیجهگیری: نتایج نشان داد که با تعیین اولویتهای مدیریتی، میتوان نسبت به تخصیص بهینه منابع، ارایه راهکارهای کاهشی مؤثر برای هر ریسک و طراحی برنامههای نظارتی و اجرایی بر اساس اهمیت نسبی هر ریسک اقدام کرد. لذا، برای مدیریت بهینه ریسکهای شناسایی شده، نسبت به پایش منظم و سیستماتیک منابع آبی و خاکی، کاهش فعالیتهای عمرانی در مناطق جنگلی و زیستگاههای حساس و الزام نصب سیستمهای ضدنشت در خطوط لوله توصیه میشود.
فهرست منابع
1. Brown J, Smith T, Lee, K. Environmental impacts of oil and gas industry. Environmental Studies Journal. 2020;15(3):230-48.
2. Smith R. Greenhouse gas emissions in energy sectors. Climate Impact Reports. 2021;6(3): 154-68.
3. Lamb IP, Massam MR, Mills SC, Bryant RG, Edwards DP. Global threats of extractive industries to vertebrate biodiversity. Current Biology. 2024;34(16):3673-84. [DOI:10.1016/j.cub.2024.06.077]
4. Berkhout BW, Budria A, Thieltges DW, Slabbekoorn H. Anthropogenic noise pollution and wildlife diseases. Trends in Parasitology. 2023;39(3):181-90. [DOI:10.1016/j.pt.2022.12.002]
5. Williams G, Green L. Soil contamination and agriculture impacts. Journal of Agro-Environmental Research. 2020;5(2):88-105.
6. Tsamos P, Papagiannis S, Xarchoulakos D, Kehagia K, Noli F. The impact of crude oil facilities on the accumulation of heavy metals and radionuclides in a coastal environment. Water, Air, & Soil Pollution. 2025;236:667. [DOI:10.1007/s11270-025-08264-9]
7. Shapovalova D. Climate change and oil and gas production regulation: an impossible reconciliation?. Journal of International Economic Law. 2023;26(4):817-35. [DOI:10.1093/jiel/jgad032]
8. Aydin N, Seker S, Şen C. A new risk assessment framework for safety in oil and gas industry: Application of FMEA and BWM based picture fuzzy MABAC. Journal of Petroleum Science and Engineering. 2022;219:111059. [DOI:10.1016/j.petrol.2022.111059]
9. Martinez S, Patel R. Sustainable development policies for oil industries. Sustainability and Environment. 2024;12(1):67-82.
10. Bandarja M, Jozi SA. Health, safety, and environmental risk assessment for Hydrocracker Unit of Bandar Abbas in Refinement of Oil Company by EFMEA Method. Journal of Environmental Studies. 2014;39(4):105-24 (In Persian).
11. Kasharou J, Saghatoleslami N. Identification and investigation of process and environmental hazards by HAZOP Method in tank farm unit of Sarakhs Shahid Hasheminejad Gas Refinery. Iranian Gas Engineering Journal. 2016;2(3):46-51 (In Persian).
12. Askari MM, Sadeghi Shahedani M, Seiflou S. Identifying and prioritizing risks of upstream oil and gas projects in Iran based on Risk Breakdown Structure (RBS) and TOPSIS Technique. Journal of Economic Research and Policies. 2016;24(78):57-96 (In Persian).
13. Noori H, Cheraghi M, Eslami Baladeh A. A hybrid fuzzy MADM model for environmental risk assessment: a case of an oil and gas exploitation area. Journal of Health and Safety at Work. 2019;9(3):200-11 (In Persian).
14. Emami M, Hejazi B, Karimi M, Mousavi SA. Quantitative risk assessment and risk reduction of integrated acid gas enrichment and amine regeneration process using Aspen Plus dynamic simulation. Results in Engineering. 2022;15:100566. [DOI:10.1016/j.rineng.2022.100566]
15. Heydari Z, Rahmani V, Heydari AA, Motavassel M. Risk assessment and risk management of Kermanshah Province Gas Company using HAZOP Method. Iranian Journal of Oil & Gas Science and Technology. 2022;11(1):28-37.
16. Chang D-Y. Theory and methodology applications of the extent analysis method on fuzzy AHP. European Journal of Operational Research. 1996;95:649-55. [DOI:10.1016/0377-2217(95)00300-2]
17. Semin AN, Faminskaya MV, Ponkratov VV, Mikhayluk ON, Shapoval GN. Risk assessment and its management for environmental pollution in oil refinery using FMEA approach. Caspian Journal of Environmental Sciences. 2022;21(3):603-22.
18. Gharoun N, Jozi SA. Environmental risk management of oil products transfer in pipeline of Bandar Abbas-Sirjan by using Bow_Tie Method. Journal of Environmental Studies. 2013;39(3):133-50 (In Persian).
19. Aydin N, Seker S, Şen C. A new risk assessment framework for safety in oil and gas industry: Application of FMEA and BWM based picture fuzzy MABAC. Journal of Petroleum Science and Engineering. 2022;219:111059. [DOI:10.1016/j.petrol.2022.111059]
20. Mandal CS, Agarwal M. A review on Quantitative Risk Assessments for Oil and Gas installations and changes in Risk Evaluation Techniques. Materialstoday: PROCEEDINGS. 2024;99:145-53. [DOI:10.1016/j.matpr.2023.07.059]
21. Cheraghi M, Shahriari I. Environmental risk assessment of the development of Lali oil field using AHP and EFMEA methods and modeling of soil pollution resulting from it in a GIS environment. National Conference on Architecture, Civil Engineering, Urban Development and Horizons of Islamic Art in the Second Step Statement of the Revolution. Tabriz Islamic Art University, 2021; 25 P.
22. Afzali Behbahani N, Ahmadi A, Khodadadi Karimvand M. Assessment of environmental risks resulting from oil well drilling operations using the FMEA method and the combined technique of ENTROPY and TOPSIS. 3rd International Conference on Science and Technology. Georgia, 2016; 10 p.
23. Bahrami S, Sotoudeh A, Jamshidi N, Elmi MR. Environmental risk assessment of Kermanshah petrochemical complex using FMEA method. Environmental Sciences. 2018;16 (3):1-24 (In Persian).
24. Balist J, Malek Mohammadi B, Chehrzar F, Moarab Y. Environmental risk assessment of Gachsaran Oil Refinery production unit by integrating multi criteria decision making and environmental failure-mode and effects analysis. Journal of Environmental Science and Technology. 2018;20(1):165-78 (In Persian).
25. Johari Z, Cheraghi M, Sobhan Ardakani S. Environmental risk assessment of Ilam Petrochemical Company using Analytic Network Process (ANP) and the Technique for order of preference by similarity to ideal solution (TOPSIS) methods in 2016 . Journal of Ilam University Medical Sciences. 2018;26(5):79-88 (In Persian). [DOI:10.29252/sjimu.26.5.79]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
