جلد 14 -
جلد 14 - صفحات 152-131 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Hatami-manesh M, Moradi A. Biomonitoring and source identification of heavy metal concentrations (Pb, Cr, Cu and Ni) in urban and industrial areas of Yasuj city using platanus orientalis leaves and Principal component analysis (PCA). J Environ Health Eng 2026; 14 :131-152
URL: http://jehe.abzums.ac.ir/article-1-1151-fa.html
URL: http://jehe.abzums.ac.ir/article-1-1151-fa.html
حاتمی منش مسعود، مرادی علی. پایش زیستی و تعیین منشاء غلظت فلزات سنگین( سرب، کروم، مس و نیکل) در نواحی شهری و صنعتی شهر یاسوج با استفاده از برگ درخت چنار (Platanus orientalis) و تحلیل مولفههای اصلی (PCA). مجله مهندسی بهداشت محیط. 1405; 14 () :131-152
مسعود حاتمی منش*1 
، علی مرادی2
، علی مرادی2
1- اداره کل حفاظت محیط زیست استان کهگیلویه و بویراجمد و سازمان حفاظت محیط زیست کشور ، Masoud_hatami68@yahoo.com
2- دانشکده کشاورزی دانشگاه یاسوج و دانشگاه یاسوج
2- دانشکده کشاورزی دانشگاه یاسوج و دانشگاه یاسوج
چکیده: (3 مشاهده)
مقدمه؛ امروزه به دنبال سمیت و خطرات اکولوژیکی فلزات سنگین در محیطهای انسانی، سنجش غلظت و تعیین منشاء آنها بسیار ضروری است. از اینرو در مطالعه حاضر به تعیین منشاء و پایش زیستی غلظت فلزات سنگین (سرب، کروم، مس و نیکل) در نواحی شهری و صنعتی با استفاده از برگ درخت چنار(Platanus orientalis) و ارزیابی خطر اکولوژیکی فلزات در خاکهای سطحی شهر یاسوج پرداخته شد.
روش بررسی؛ نمونهبرداری از برگ درخت چنار(Platanus orientalis) در ده منطقه شهری و چهار شهرک صنعتی به همراه خاک این نواحی (در مجموع 46 ایستگاه) صورت گرفت. پس از آماده سازی و هضم اسیدی نمونهها، غلظت فلزات سنگین با استفاده از دستگاه جذب اتمی تعیین گردید. همچنین جهت تعیین مشناء فلزات سنگین برگ درخت چنار در دو منطقه شهری و صنعتی، از آنالیز تحلیل مؤلفههای اصلی (PCA) استفاده شد.
یافته ها؛ روند تغییرات میانگین کلی غلظت فلزات سنگین برگ در نواحی شهری و صنعتی یکسان و به صورت کروم > سرب >مس > نیکل مشاهده شد. در نواحی صنعتی و شهری به ترتیب میزان غلظت فلزات کروم (19/15±03/31، 09/10±89/28)، سرب (79/14±64/23، 81/2±20/11)، مس (18/6±46/14، 10/4±32/6) و نیکل (93/4±32/8، 82/2±07/5) میلی گرم بر کیلوگرم بدست آمد. ریسک اکولوژیکی فلزات بیانگر وضعیت آلودگی پایین خاک بود. یافتهها نشان شاخص تغلیظ جامع فلزات (CBCI) در محدوده 10/0 ( ایستگاه شاهد) و 77/0 (نواحی آلوده) اندازهگیری گردید و بیشرین مقادیر شاخص تجمع فلز(MAI) به میزان 10/9 در نواحی شهری بدست آمد. نتایج تحلیل مولفههای اصلی (PCA) نشان داد غلظت فلزات سنگین در دو ناحیه شهری و صنعتی دارای همپوشانی قابل توجهی بوده است و باتوجه مولفه اول تحلیل PCA فلزات نیکل کروم و براساس مولفه دوم فلزات سرب و مس دارای منشاء به هم مرتبط هستند.
نتیجه گیری؛ براساس یافته ها میتوان نتیجه گرفت توزیع مکانی فلزات تجمع یافته در برگ درخت چنار و خاکهای سطحی نواحی مختلف شهر یاسوج بسته به منشاء آلایندگی، نوع و میزان فعالتیهای انسانی محلی و شدت حمل و نقل متفاوت می باشد. علاوه بر این نتایج تحلیل مولفههای اصلی (PCA) میتوان گفت غلظت فلزات سنگین در برگ چنار در دو ناحیه شهری و صنعتی دارای منشاء منشاء تقریبـاً یکسـان می باشند این همبستگی عمدتا، ناشی از انتشار ترافیکی، صنعت حمل و نقل و صنایع مرتبط با مصرف سوختهای فسیلی میباشد.
روش بررسی؛ نمونهبرداری از برگ درخت چنار(Platanus orientalis) در ده منطقه شهری و چهار شهرک صنعتی به همراه خاک این نواحی (در مجموع 46 ایستگاه) صورت گرفت. پس از آماده سازی و هضم اسیدی نمونهها، غلظت فلزات سنگین با استفاده از دستگاه جذب اتمی تعیین گردید. همچنین جهت تعیین مشناء فلزات سنگین برگ درخت چنار در دو منطقه شهری و صنعتی، از آنالیز تحلیل مؤلفههای اصلی (PCA) استفاده شد.
یافته ها؛ روند تغییرات میانگین کلی غلظت فلزات سنگین برگ در نواحی شهری و صنعتی یکسان و به صورت کروم > سرب >مس > نیکل مشاهده شد. در نواحی صنعتی و شهری به ترتیب میزان غلظت فلزات کروم (19/15±03/31، 09/10±89/28)، سرب (79/14±64/23، 81/2±20/11)، مس (18/6±46/14، 10/4±32/6) و نیکل (93/4±32/8، 82/2±07/5) میلی گرم بر کیلوگرم بدست آمد. ریسک اکولوژیکی فلزات بیانگر وضعیت آلودگی پایین خاک بود. یافتهها نشان شاخص تغلیظ جامع فلزات (CBCI) در محدوده 10/0 ( ایستگاه شاهد) و 77/0 (نواحی آلوده) اندازهگیری گردید و بیشرین مقادیر شاخص تجمع فلز(MAI) به میزان 10/9 در نواحی شهری بدست آمد. نتایج تحلیل مولفههای اصلی (PCA) نشان داد غلظت فلزات سنگین در دو ناحیه شهری و صنعتی دارای همپوشانی قابل توجهی بوده است و باتوجه مولفه اول تحلیل PCA فلزات نیکل کروم و براساس مولفه دوم فلزات سرب و مس دارای منشاء به هم مرتبط هستند.
نتیجه گیری؛ براساس یافته ها میتوان نتیجه گرفت توزیع مکانی فلزات تجمع یافته در برگ درخت چنار و خاکهای سطحی نواحی مختلف شهر یاسوج بسته به منشاء آلایندگی، نوع و میزان فعالتیهای انسانی محلی و شدت حمل و نقل متفاوت می باشد. علاوه بر این نتایج تحلیل مولفههای اصلی (PCA) میتوان گفت غلظت فلزات سنگین در برگ چنار در دو ناحیه شهری و صنعتی دارای منشاء منشاء تقریبـاً یکسـان می باشند این همبستگی عمدتا، ناشی از انتشار ترافیکی، صنعت حمل و نقل و صنایع مرتبط با مصرف سوختهای فسیلی میباشد.
واژههای کلیدی: پایش زیستی، فلزات سنگین، تحلیل مولفههای اصلی (PCA)، شاخصهای تغلیظ جامع فلزات(CBCI) و شاخص تجمع فلز (MAI)، شهر یاسوج
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
