دوره 14، شماره 1 - ( 3-1405 )
جلد 14 شماره 1 صفحات 85-66 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Sheykh Rabiee M R, Gholamnia R. Comparative Evaluation of Dust Control Strategies in Arid Regions of Iran: A Review on the Role of Watershed Management and Health Consequences. J Environ Health Eng 2026; 14 (1) :66-85
URL: http://jehe.abzums.ac.ir/article-1-1169-fa.html
URL: http://jehe.abzums.ac.ir/article-1-1169-fa.html
شیخ ربیعی محمدرضا، غلام نیا رضا. ارزیابی تطبیقی راهکارهای کنترل ریزگرد در مناطق خشک ایران: مروری بر نقش آبخیزداری و پیامدهای سلامت. مجله مهندسی بهداشت محیط. 1405; 14 (1) :66-85
1- گروه کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه جامع علمی ـ کاربردی ، تهران، ایران ، rabiee@uast.ac.ir
2- گروه سلامت، ایمنی و محیط زیست (HSE ) دانشکده بهداشت و ایمنی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران
2- گروه سلامت، ایمنی و محیط زیست (HSE ) دانشکده بهداشت و ایمنی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران
چکیده: (158 مشاهده)
زمینه: طوفانهای ریزگرد و ذرات معلق، چالشهای بزرگ زیستمحیطی و بهداشتی در مناطق خشک ایران هستند که به تخریب خاک، کاهش پایداری اکوسیستم و بیابانزایی میانجامند. این مرور نظاممند، اثربخشی راهکارهای کنترل ریزگرد را با تأکید بر مدیریت جامع آبخیز مقایسه کرده است.
مواد و روشها: بر اساس دستورالعمل PRISMA 2020، پایگاههای SID، مگیران، سیویلیکا، PubMed، ScienceDirect، Scopus و Google Scholar با کلیدواژههای «ریزگرد»، «مدیریت آبخیز» و «سلامت» جستجو شد. از ۲۴۷ منبع، ۳۵ مقاله معتبر وارد تحلیل شدند. اقدامات به چهار گروه زیستی (گیاهان مقاوم)، مکانیکی (مالچ و بادشکن)، مدیریتی (قرق و تغییر کاربری) و آبخیزداری (کنترل رواناب، حفاظت آبخاک و احیای پوشش) تقسیم و از نظر هزینه، کارایی، پایداری و پیامدهای سلامت مقایسه شدند.
یافتهها: اقدامات آبخیزداری، بهویژه مدیریت رواناب و احیای پوشش با گونههای بومی مقاوم (تاغ، گز، قرهداغ)، در تثبیت کانونهای ریزگرد، افزایش رطوبت خاک و تابآوری اکوسیستم مؤثر بودند. در مقایسه با مالچهای شیمیایی، رویکردهای آبخیز پایداری بیشتر و عوارض کمتری بر سلامت و محیط داشتند. مواجهه با ریزگرد با افزایش ۲۳ تا ۴۰ درصدی بیماریهای تنفسی (آسم، برونشیت مزمن) و تشدید بیماریهای قلبی‑عروقی همراه بود.
نتیجهگیری: مدیریت جامع آبخیز، پایدارترین و کمخطرترین راهبرد کنترل ریزگرد در ایران است. بازنگری سیاستها در غرب و جنوبغرب، تقویت همکاریهای فرامرزی و دیپلماسی آب با کشورهای همسایه برای کاهش منابع گردوغبار و حفظ سلامت عمومی ضروری است.
مواد و روشها: بر اساس دستورالعمل PRISMA 2020، پایگاههای SID، مگیران، سیویلیکا، PubMed، ScienceDirect، Scopus و Google Scholar با کلیدواژههای «ریزگرد»، «مدیریت آبخیز» و «سلامت» جستجو شد. از ۲۴۷ منبع، ۳۵ مقاله معتبر وارد تحلیل شدند. اقدامات به چهار گروه زیستی (گیاهان مقاوم)، مکانیکی (مالچ و بادشکن)، مدیریتی (قرق و تغییر کاربری) و آبخیزداری (کنترل رواناب، حفاظت آبخاک و احیای پوشش) تقسیم و از نظر هزینه، کارایی، پایداری و پیامدهای سلامت مقایسه شدند.
یافتهها: اقدامات آبخیزداری، بهویژه مدیریت رواناب و احیای پوشش با گونههای بومی مقاوم (تاغ، گز، قرهداغ)، در تثبیت کانونهای ریزگرد، افزایش رطوبت خاک و تابآوری اکوسیستم مؤثر بودند. در مقایسه با مالچهای شیمیایی، رویکردهای آبخیز پایداری بیشتر و عوارض کمتری بر سلامت و محیط داشتند. مواجهه با ریزگرد با افزایش ۲۳ تا ۴۰ درصدی بیماریهای تنفسی (آسم، برونشیت مزمن) و تشدید بیماریهای قلبی‑عروقی همراه بود.
نتیجهگیری: مدیریت جامع آبخیز، پایدارترین و کمخطرترین راهبرد کنترل ریزگرد در ایران است. بازنگری سیاستها در غرب و جنوبغرب، تقویت همکاریهای فرامرزی و دیپلماسی آب با کشورهای همسایه برای کاهش منابع گردوغبار و حفظ سلامت عمومی ضروری است.
فهرست منابع
1. Ashrafi K, Shafiepour-Motlagh M, Aslemand A, Ghader S. Dust storm simulation over Iran using HYSPLIT. J Environ Health Sci Eng. 2014;12(1):9. [DOI:10.1186/2052-336X-12-9]
2. Rashki A, Kaskaoutis DG, Goudie AS, Kahn RA. Dryness of ephemeral lakes and consequences for dust activity: the case of the Hamoun drainage basin, southeastern Iran. Sci Total Environ. 2013; 463:552-564. [DOI:10.1016/j.scitotenv.2013.06.045]
3. Shahbazi A, Salehi Komroudi M. The estimation of the willingness to pay to decrease haze in Ahvaz and its determinants. J Environ Sci Stud. 2019;4(3):1125-1131. [In Persian]
4. Birjandi N, Ghiyadi M. Evaluation of climatic effects of dust on air pollution in southwestern Iran. J Environ Health Eng. 2021;9(2):211-220. [In Persian] [DOI:10.61186/jehe.9.2.207]
5. Rahimi R, Seddough SN. Patterns and internal sources of Tehran dust. Res Earth Sci. 2021;12(48):86-107. [In Persian]
6. Ahmady-Birgani H, Engelbrecht J, Bazgir M. What different source regions across the Middle East change aerosol and dust particle characteristics. Desert. 2019;24(1):61-73.
7. Aghababaeian H, Ostadtaghizadeh A, Ardalan A, et al. Global health impacts of dust storms: a systematic review. Environ Health Insights. 2021; 15:11786302211018390. [DOI:10.1177/11786302211018390]
8. Middleton N. Sand and dust storms: a global problem requiring international cooperation. Nat Hazards. 2023;117(2):1085-1105.
9. Molamiri S, Rashki A, Kaskaoutis DG. Assessment of heavy metal contamination and ecological risk in dust fall around cement industry, Kerman province. J Environ Health Eng. 2025;13(1):45-62. [In Persian]
10. Davari M, Khabiri MM, Fallah Tafti M. The effect of pollutants, dust and dune sand covered over the surface of asphalt pavements on road safety (Case study: Sistan and Blouchestan province, Iran). J Environ Sci Stud. 2019;4(1):1123-1129. [In Persian]
11. Tobias A, Karanasiou A, Amato F, et al. Short-term exposure to desert dust and sandstorms and all-cause and cause-specific mortality and morbidity: a systematic review and meta-analysis. Environ Int. 2025; 196:109277. [DOI:10.1016/j.envint.2025.109277]
12. Tobias A, Rodríguez-Miguel A, Pérez-García M, et al. Desert dust, sandstorms, and infectious diseases: a scoping review. Environ Res. 2025; 268:122582. [DOI:10.1016/j.envres.2025.122582]
13. Bredeck G, Schmid O, Wick P, et al. Models to evaluate the pulmonary toxicity of desert dust and what we have learned from them so far: a mini-review. Naunyn Schmiedebergs Arch Pharmacol. 2025;398(9):11349-11356. [DOI:10.1007/s00210-025-03891-9]
14. Lwin KS, Tobias A, Chua PL, et al. Effects of desert dust and sandstorms on human health: a scoping review. Geohealth. 2023;7(3): e2022GH000728. [DOI:10.1029/2022GH000728]
15. World Health Organization. WHO air quality guidelines for particulate matter, ozone, nitrogen dioxide and sulfur dioxide. Geneva: WHO; 2021.
16. Goudarzi G, Shirmardi M, Naimabadi A, et al. Chemical and organic characteristics of PM2.5 particles and their in-vitro cytotoxic effects on lung cells: the Middle East dust storms in Ahvaz, Iran. Sci Total Environ. 2019; 655:434-445. [DOI:10.1016/j.scitotenv.2018.11.153]
17. Hamidian M, Mousavi Bideleh S, Rahmani A. Dust air pollution and hospital visits for respiratory, cardiovascular, and eye diseases in Eastern Iran. Sci Rep. 2025;15(1):2237. [DOI:10.1038/s41598-025-29771-z]
18. Kamani H, Ashrafi SD, Isazadeh S, et al. Heavy metal contamination in street dusts with various land uses in Zahedan, Iran. Bull Environ Contam Toxicol. 2015;94(3):382-386. [DOI:10.1007/s00128-014-1453-9]
19. Saeedi M, Li LY, Salmanzadeh M. Heavy metals and polycyclic aromatic hydrocarbons: pollution and ecological risk assessment in street dust of Tehran. J Hazard Mater. 2012; 227:9-17. [DOI:10.1016/j.jhazmat.2012.04.047]
20. Sadeghdoust F, Ghanavati N, Nazarpour A, Babaenejad T. Hazard, ecological, and human health risk assessment of heavy metals in street dust in Dezful, Iran. Arab J Geosci. 2020;13(19):1-14. [DOI:10.1007/s12517-020-05915-5]
21. Soltani N, Keshavarzi B, Moore F, et al. Ecological and human health hazards of heavy metals and polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) in road dust of Isfahan metropolis, Iran. Sci Total Environ. 2015; 505:712-723. [DOI:10.1016/j.scitotenv.2014.09.097]
22. Sobhanardakani S. Ecological and human health risk assessment of heavy metal content of atmospheric dry deposition, a case study: Kermanshah, Iran. Biol Trace Elem Res. 2019;187(2):602-610. [DOI:10.1007/s12011-018-1383-1]
23. Keshavarzi B, Tazarvi Z, Rajabzadeh MA, Najmeddin A. Chemical speciation, human health risk assessment and pollution level of selected heavy metals in urban street dust of Shiraz, Iran. Atmos Environ. 2015; 119:1-10. [DOI:10.1016/j.atmosenv.2015.08.001]
24. Nature of Iran Journal. Challenging dialogue on the history, process and consequences of dust in Iran and the world. Nature Iran. 2021;5(6):69-80. [In Persian]
25. Querol X, Tobias A, Pérez N, et al. Monitoring and forecasting of desert dust events in the Mediterranean. Atmosphere. 2023;14(8):1256.
26. Sarani A, Miri M, Rakhshani T, et al. Mitigation strategies of healthcare centers for dust hazard: a systematic review. J Educ Health Promot. 2025; 14:87. [DOI:10.4103/jehp.jehp_1588_23]
27. Faraydoni Gavasaraei M, Sorahinobar M, Kiarostami K. Application of plants in the removal of oil contaminants. J Biosci. 2022;7(77):31-45. [In Persian]
28. Zhang Z, Zhou Q, Peng S, Cai Z. Remediation of petroleum contaminated soils by joint action of Pharbitis nil L. and its microbial community. Sci Total Environ. 2010;408(22):5600-5605. [DOI:10.1016/j.scitotenv.2010.08.003]
29. Abdollahinejad B, Pasalari H, Farzadkia M. Ecological risk assessment of soils contaminated with heavy metals around landfill sites in Iran: a systematic review. J Environ Health Eng. 2025;13(3):251-267. [In Persian] [DOI:10.66224/jehe.13.3.251]
30. Moher D, Shamseer L, Clarke M, et al. Preferred reporting items for systematic review and meta-analysis protocols (PRISMA-P) 2015 statement. Syst Rev. 2015;4(1):1. [DOI:10.1186/2046-4053-4-1]
31. Li T, Wang Y, Zhang Y, et al. Sand and dust storms: a growing global health threat calls for international health studies to support policy action. Lancet Planet Health. 2025;9(1): e1-e3. [DOI:10.1016/S2542-5196(24)00308-5]
32. Annesi-Maesano I, D'Amato G, Cecchi L, et al. Natural disasters and respiratory health. Eur Respir J. 2025;66(4):2402563. [DOI:10.1183/13993003.02563-2024]
33. Mohammadi MJ, Farhadi M, Ghanbari S, et al. Ecological risk assessment of heavy metals in urban dust in Iran: a systematic review and meta-analysis. Toxicol Rep. 2023; 11:471-480. [DOI:10.1016/j.toxrep.2023.11.007]
34. Ghanavati N, Nazarpour A, Watts MJ. Ecological and human health risk assessment of toxic metals in street dusts and surface soils in Ahvaz, Iran. Environ Geochem Health. 2019;41(2):875-890. [DOI:10.1007/s10653-018-0184-y]
35. Nazarpour A, Ghanavati N, Watts MJ. Spatial distribution and human health risk assessment of mercury in street dust resulting from various land-use in Ahvaz, Iran. Environ Geochem Health. 2018;40(2):693-704. [DOI:10.1007/s10653-017-0016-5]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
